నాలో మిగిలిన నేను (17. దీపం) దీర్ఘ కావ్యం

నాలో మిగిలిన నేను

(దీర్ఘ కావ్యం)

17. దీపం

సాయంత్రం

ఒక దీపం వెలిగిస్తాను.

పగలంతా

బయటి ప్రపంచంతో ప్రయాణించిన చూపు

నెమ్మదిగా ఇంటి వైపు మళ్లుతుంది.

సూర్యుడు

 తన వెలుగును ఉపసంహరించుకుంటున్న వేళ

 చీకటి

 గది మూలల్లో

 తన ఉనికిని విస్తరించుకుంటుంది.

ఆ సమయంలో

 ఒక చిన్న దీపం వెలిగించడం

 నాకు ఒక అలవాటు.

ఆ జ్యోతి గదిని పూర్తిగా నింపదు.

గోడల మీదున్నప్రతి మరకనూ చెరపదు.

మూలల్లో దాగిన

ప్రతి చీకటినీ తరిమివేయదు.

తనకు సరిపడినంత

వెలుగును మాత్రమేపంచుతుంది.

అయినా

 ఆ వెలుగులో

 గదికి ఒక రూపం వస్తుంది.

ఎప్పటినుంచో అక్కడే ఉన్న

 వస్తువులుకొత్తగా కనిపిస్తాయి.

బల్ల మీద పుస్తకం,

 పుస్తకం పక్కన కళ్లద్దాలు,

 గోడకు ఆనించిన పాత చిత్రం,

 కిటికీ దగ్గర కదులుతున్న తెర

 అన్నీ

 ఆ చిన్న వెలుగులో

 తమ ఉనికిని గుర్తుచేస్తాయి.

కొన్నిసార్లు

 వెలుగు వస్తువులను చూపిస్తుంది.

మరికొన్నిసార్లు

 వస్తువుల మధ్య

 మనకు కనిపించని ఖాళీలను

 పరిచయం చేస్తుంది.

ఆ వెలుగులో

 గోడలు కొంచెం దగ్గరవుతాయి.

నీడలు

 నెమ్మదిగా

 తమ స్థానాలను మార్చుకుంటాయి.

కదలని వస్తువులకు కూడా

 కదలిక ఉన్నట్టనిపిస్తుంది.

దీపం కదలదు.

దాని జ్యోతి

 గాలి స్పర్శకు కొద్దిగా వంగుతుంది.

ఆ వంగడంలోనూ

 నిలబడాలనే ఒక ప్రయత్నం కనిపిస్తుంది.

కిటికీ అద్దంలో

 దీపం మరోసారి వెలుగుతుంది.

గదిలో ఒక దీపం

అద్దంలో మరొక దీపం

ఒకటి నా ముందుంది

మరొకటి నా చూపులో ఉంది

ఏది నిజమైన జ్యోతి?

తెలుసుకోవాలనే ఆతురం నాకు లేదు.

రెండూ వెలుగుతున్నాయి

చాలు

మనిషి జీవితంలోనూ

 ఇలాంటి ప్రతిబింబాలు ఎన్నో!

మన గురించి

మనకు తెలిసిన ఒక రూపం ఉంటుంది

ఇతరుల జ్ఞాపకాల్లో

మిగిలిన మరో రూపం ఉంటుంది

మన మాటల్లో

ఒక మనిషి కనిపిస్తాడు

మన చేతల్లో

మరొక మనిషి బయటపడతాడు

కాలం గడిచేకొద్దీ

ఈ రూపాలన్నీ

ఒకదానితో ఒకటి సంభాషిస్తాయి

అద్దంలో కనిపించే దీపం

అద్దం నుంచి బయటికి రాలేదు

అయినా

అది వెలుగులో భాగమైంది

బహుశా

మన జీవితాల్లోకి వచ్చిన కొందరు కూడా

 ఇలాగే ఉంటారేమో!

వాళ్లు మనతోనే ఉండరు

వాళ్ల అడుగులు

మన దారిలోనూ కొనసాగవు

వాళ్ల మాటలు

 ప్రతిరోజూ మన చెవులకూ చేరవు

అయినా

 వాళ్లు మనలో వెలిగించిన

 ఒక చిన్న ఆలోచన

 మరో సందర్భంలో

 మనకో దారి చూపిస్తుంది

ఒక ఉపాధ్యాయుడి మాట

 ఏళ్ల తర్వాత

 ఒక విద్యార్థి నిర్ణయంలో వెలుగుతుంది

ఒక తల్లి చూపు

 దూరమైన కాలంలోనూ

 బిడ్డ అడుగులకు ధైర్యమిస్తుంది

ఒక స్నేహితుడి ఆప్యాయత

 ఒంటరి సాయంత్రంలో

 మనసుకు తోడవుతుంది

ఒక పుస్తకంలోని వాక్యం

 మనకు తెలియని జీవితాన్ని

 చూడగలిగే చూపునిస్తుంది

ఎవరు ఎంతకాలం

 మనతో ఉన్నారన్నదానికంటే

 వాళ్లు మనలో ఏ వెలుగు మిగిల్చారన్నదే

 కొన్నిసార్లు ముఖ్యమవుతుంది

దీపం ఎవరినీ ఆపదు.

దాని దగ్గరకు వచ్చినవారిని

 తన దగ్గరే ఉండమని అడగదు

దాని వెలుగులో

 ఎవరైనా చదువుకోవచ్చు

ఎవరైనా ఉత్తరం రాసుకోవచ్చు

ఎవరైనా తమ పనిని కొనసాగించవచ్చు

మరికొందరు

ఏ పనీ చేయకుండా

 దాని ముందు కూర్చోవచ్చు

వెలుగు

 ఎవరి అవసరాన్ని బట్టి

 తన స్వభావాన్ని మార్చుకోదు

ఒక చిన్న పురుగు

ఆ వెలుగు చుట్టూచాలాసేపు తిరుగుతోంది

దానికి

దీపం గురించి ఏమీ తెలియదు

నూనె గురించి తెలియదు

వత్తి గురించి తెలియదు

మంట ఎలా పుడుతుందో

కూడా తెలియకపోవచ్చు

దానికి వెలుగు చాలు

ఆ చిన్న జీవి

తనకు కనిపించిన వెలుగునే

తన ప్రపంచంగా భావిస్తోంది

మనుషుల జీవితాల్లోనూ

 ఇలాంటి ఆకర్షణలు ఉంటాయి

ఎక్కడో కనిపించిన

 ఒక ఆశ వైపు పరుగెడతాం

ఒక వ్యక్తి మాటల్లో

 మన జీవితానికి సమాధానం వెతుకుతాం

ఒక స్థానాన్ని,

 ఒక గుర్తింపును,

 ఒక విజయాన్ని

 వెలుగుగా భావిస్తాం

దాని చుట్టూ

 ఎన్నో ఆశలతో తిరుగుతాం

కొంతకాలానికి

 ఆ వెలుగు వెనుక ఉన్న

 నూనెను, వత్తిని, మంటను

 అర్థం చేసుకునే సమయం వస్తుంది

అప్పుడు

 వెలుగు విలువ

 మరింత స్పష్టమవుతుంది

నా జీవితంలో

 ఎన్నో ముఖాలు అలానే వచ్చాయి

కొన్ని

 నా బాల్యపు చీకటిలో

 దారి చూపించాయి

కొన్ని

 చదువు ప్రయాణంలో

 అక్షరాల దీపాలయ్యాయి

కొన్ని

 అవమానాల మధ్య

 ఆత్మగౌరవాన్ని నిలబెట్టాయి

మరికొన్ని

 నా ఆలోచనలకు

 కొత్త కిటికీలు తెరిచాయి

ఒకరి దగ్గర

 ఒక మాట నేర్చుకున్నాను

మరొకరి దగ్గర

 ఒక అనుభవాన్ని అర్థం చేసుకున్నాను

ఇంకొకరి జీవితాన్ని చూసి

 మనిషి ఎదుర్కొనే కష్టాల లోతును

 తెలుసుకున్నాను

కొంతమంది

 నాతో కొంతదూరం నడిచారు

కొంతమంది

 దారి మధ్యలోనే

 తమ ప్రయాణాన్ని మార్చుకున్నారు

మరికొందరు

 కాలం దూరం చేసినా

 జ్ఞాపకాలలో వెలుగుతూనే ఉన్నారు

వాళ్లందరినీ

 ఒకే వరుసలో నిలబెట్టలేను

ప్రతి ఒక్కరూ

 నా జీవితంలో

 ఒక ప్రత్యేకమైన వెలుగును నింపారు

కొన్ని వెలుగులు

 నాకు ధైర్యాన్ని ఇచ్చాయి

కొన్ని

 నా లోపాలను చూపించాయి

కొన్ని

 నాలోని ప్రశ్నలను మేల్కొలిపాయి.మ

కొన్ని

 నేను నడిచిన దారిని

 మళ్లీ పరిశీలించుకునేలా చేశాయి

వెలుగు అంటే

 ఎప్పుడూ ప్రశంసే కావాల్సిన అవసరం లేదు

మన తప్పును చూపించే

 నిజాయితీ కూడా వెలుగే

మనల్ని ప్రశ్నించే

 ఒక స్నేహితుడి మాట కూడా వెలుగే

మన కళ్లకు కనిపించని

 సమాజపు చీకటిని చూపించే

 ఒక పుస్తకం కూడా వెలుగే

దీపం ముందు

 నా అరచేతిని చాచాను

ఆ వెలుగుచర్మాన్ని తాకింది

వేడిచర్మానికే తగిలింది

ప్రశాంతతనాలోకి వచ్చి కూర్చుంది

అరచేతి గీతల మధ్య

 వెలుగు చిన్న చిన్న మడతలుగా కనిపించింది

చేతిని కొద్దిగా కదిపితే నీడ కూడా కదిలింది

నా చేతి ఆకారం

 గోడ మీద పెద్దదిగా పడింది

నా అరచేతి చిన్నదే

దాని నీడ మాత్రం

 గోడంతా విస్తరించింది

మనిషి జీవితం కూడా

 కొన్నిసార్లు ఇలాగే ఉంటుంది

మన ఉనికి చిన్నదిగా అనిపించినా

 మన చర్యల ప్రభావం

 మనకు తెలియని దూరాల వరకువిస్తరిస్తుంది

ఒక మంచి పని

 మరో మనిషిలో

 మరో మంచి పనికి కారణమవుతుంది

ఒక ఆలోచన

 మరో ఆలోచనకు దారి తీస్తుంది

ఒక అక్షరం

 చదివిన మనిషి జీవితంలో

 కొత్త వెలుగును రగిలిస్తుంది

మన చేతిలో ఉన్నది

 ఒక చిన్న దీపం మాత్రమే కావచ్చు

ఆ వెలుగు చేరే ప్రదేశం

 మన అంచనాలకు మించి ఉండవచ్చు

దీపం వెలగడానికినూనె కావాలి

వత్తి కావాలి

మంట కావాలి

వాటిలో ఏ ఒక్కటి

 తనంతట తానుగా

 పూర్తి వెలుగును ఇవ్వలేదు

అన్నీ కలిసినప్పుడు

 జ్యోతి రూపం ఏర్పడుతుంది

మనిషి ఎదుగుదలలోనూ

 ఎన్నో అనుభవాలు కలుస్తాయి

కుటుంబం ఇచ్చిన పునాది,

 సమాజం నేర్పిన పాఠాలు,

 విద్య అందించిన చూపు,

 పుస్తకాలు విస్తరించిన ఆలోచన,

 పోరాటం పెంచిన ధైర్యం

 ఇవన్నీ కలిసినప్పుడు

 ఒక వ్యక్తిత్వం రూపుదిద్దుకుంటుంది

ఆ వ్యక్తిత్వం

 తనకోసమే వెలిగితే

 దాని వెలుగు చిన్న పరిధిలోనే ఉంటుంది

మరో మనిషి జీవితాన్ని

 కొంచెమైనా వెలిగించగలిగితే

 దాని ప్రయాణం విస్తరిస్తుంది

ఒక దీపం నుంచి

 మరో దీపాన్ని వెలిగించవచ్చు

మొదటి దీపం వెలుగు

 అందులోనే తగ్గిపోదు

మరో జ్యోతి పుట్టినప్పుడు

 చీకటిలో వెలుగు పెరుగుతుంది

జ్ఞానం కూడా

 పంచినకొద్దీ విస్తరిస్తుంది

అనుభవం

 చెప్పినకొద్దీ మరొకరికి ఉపయోగపడుతుంది

ఆత్మగౌరవం

 మరో మనిషిలోనూ

 తలెత్తే ధైర్యాన్ని కలిగిస్తుంది

ఒకరి వెలుగు

 మరొకరి వెలుగును

 తగ్గించాల్సిన అవసరం లేదు

దీపం ముందు

 కొంతసేపు కూర్చున్నాను

బయట

 చీకటి మరింత గాఢమైంది

గదిలో

 దీపం వెలుగు

 తన పరిధిని కొనసాగిస్తోంది

చీకటి కూడా

 తన స్థానంలోనే ఉంది

రెండింటి మధ్య

 నేను నిశ్శబ్దంగా కూర్చున్నాను

చీకటిని చూస్తే

 నా జీవితంలోని కొన్ని ఖాళీలు గుర్తొస్తాయి

వెలుగును చూస్తే

 ఆ ఖాళీల మధ్య

 నేను సంపాదించుకున్న అనుభవాలు కనిపిస్తాయి

జీవితమంతా

 వెలుగుతోనే నిండిపోదు

చీకటి కూడా

 మన ప్రయాణంలో భాగమే

ఏకాంతం

 మనలోని స్వరాన్ని వినిపిస్తుంది

మౌనం

 మాటల వెనుక ఉన్న భావాన్ని పరిచయం చేస్తుంది

వెలుగు

 మన ముందు ఉన్న దారిని చూపిస్తుంది

చీకటి

 మనలో దాచుకున్న భయాలను

 మనకు పరిచయం చేస్తుంది

ఈ రెండింటి మధ్య

 మనిషి తనను తాను

 నిర్మించుకుంటూ ఉంటాడు

దీపం

 నెమ్మదిగా కరిగిపోతోంది

దాని కిందనూనె తగ్గుతోంది

వత్తి

 కొంచెం కొంచెంగామంటలో కలుస్తోంది

జ్యోతి మాత్రంఇంకా నిలబడి ఉంది

దీపం తనను తాను ఖర్చు చేసుకుంటూ

 వెలుగును పంచుతోంది

ఆ దృశ్యం

 నాకు ఎన్నో జీవితాలను గుర్తుచేస్తుంది

తమ శ్రమను

 ఇతరుల ఎదుగుదలకు అందించిన మనుషులు

తమ జీవితకాలాన్ని

 విద్యార్థుల భవిష్యత్తుకు వెచ్చించిన ఉపాధ్యాయులు

తమ ఆకలిని పక్కనపెట్టి

 పిల్లల ఆకలి తీర్చిన తల్లిదండ్రులు

తమకు దక్కని అవకాశాలను

 తరువాతి తరాలకు అందించేందుకు

 పోరాడిన తరాలు

వాళ్ల జీవితాల్లో

 ఎన్ని వెలుగులు పుట్టాయో

 వాళ్లకు కూడా పూర్తిగా తెలియకపోవచ్చు

కొన్ని త్యాగాలకువెంటనే గుర్తింపు రాదు

కొన్ని సేవలకు చప్పట్లు వినిపించవు

కొన్ని జీవితాలు

 తమ ఉనికిని ప్రకటించుకోకుండానే

 ఎంతోమందికి దారి చూపిస్తాయి

అలాంటి మనుషుల్ని తలుచుకున్నప్పుడు

 దీపం ముందు నా తల సహజంగా వంగుతుంది

వెలుగు విలువ

 దాని ప్రకాశంలో మాత్రమే ఉండదు

దాని వెనుక ఉన్నశ్రమలోనూ ఉంటుంది

దాని కోసం కరిగిననూనెలోనూ ఉంటుంది

దాన్ని వెలిగించిన

 చేతుల ఆప్యాయతలోనూ ఉంటుంది

ఈ మధ్య

 ఆ జ్యోతిని ఎక్కువగా చూడడం లేదు

దాని కాంతి

 గదిలో ఎక్కడ పడుతోందోలెక్కించడం లేదు

నీడ ఎంత పొడవైందోకొలవడం లేదు

దీపం ఎంతసేపు వెలుగుతుందో

 ఆలోచించడం లేదు

అది తాకిన నిశ్శబ్దాన్ని వింటున్నాను

ఆ నిశ్శబ్దంలోనా బాల్యం ఉంది

నన్ను నడిపించిన గురువులున్నారు

నా ప్రయాణంలో

తోడుగా నిలిచిన మనుషులున్నారు

నా ఆలోచనలకు

 రూపం ఇచ్చిన పుస్తకాలున్నాయి

నా అక్షరాల్లో

 వెలుగుతున్న ఎన్నో జీవితాలున్నాయి

ఇంకా వెలుగు చూడాల్సిన

 అనేక మనసులూ ఉన్నాయి

దీపం ముందు నా నీడను చూశాను

ఆ నీడ

 వెలుగు ఉన్నంతవరకేగోడ మీద నిలిచింది

దీపం ఆరిపోతే

 ఆ నీడ కూడాఅక్కడి నుంచి మాయమవుతుంది

మనిషి పేరు,

 హోదా,

 గుర్తింపు,

 అధికారం

 ఇవన్నీ కాలంతో మారిపోతాయి

మనిషి తాకిన జీవితాల్లో

 మిగిలిన వెలుగు మాత్రం

 మరో రూపంలో కొనసాగుతుంది

బహుశా

 మనిషి తన జీవితాన్ని

 తిరిగి చూసుకోవాల్సింది

 తాను ఎంత వెలిగానని కాదు

తన వెలుగులో

 ఎంతమంది తమ దారిని

 గుర్తించగలిగారన్నదే

దీపం చివరి మంటఒక్కసారి వణికింది

గదిలోని గాలి దాన్ని మెల్లగా తాకింది

నేను

 చేతిని ముందుకు చాచలేదు

ఆ జ్యోతినిఆపాలని అనుకోలేదు

దాని వెలుగు

 నా లోపలికి వచ్చినంతసేపు

 నిశ్శబ్దంగా కూర్చున్నాను

దీపం ఆరిపోయినా

దాని ముందు కూర్చున్న

ఆ క్షణం

నాలో మిగిలిపోయింది

వెలుగు ఆగిన చోట

ఒక అనుభూతిమొదలైంది

చీకటి మధ్య

 నన్ను నేను

 మరింత స్పష్టంగా వినగలిగాను

దీపం వెలిగేది

గదిలోని చీకటిని కొంత దూరం చేయడానికే

మనిషి వెలిగేది

తనలోని వెలుగును

మరో మనిషి జీవితానికి చేర్చడానికే!

— దార్ల వెంకటేశ్వరరావు

 31.10.2026