నాలో మిగిలిన నేను
(దీర్ఘ కావ్యం)
13. ఆకాశం
ఈ మధ్య
ఆకాశాన్ని
ఎక్కువసేపు చూస్తున్నాను.
గతంలోనూ
ఆకాశం ఉండేది.
నా బాల్యపు పరుగుల పైన,
యవ్వనపు ఆలోచనల పైన,
బాధ్యతలతో నిండిన
నా ప్రతి ఉదయం పైన
అది నిశ్శబ్దంగా విస్తరించే ఉండేది.
అప్పుడు
ఆకాశం వైపు చూడడానికి
నాకు సమయం ఉండేది కాదు.
నేను చేరాల్సిన గమ్యాలుండేవి.
దాటాల్సిన దూరాలుండేవి.
నిరూపించుకోవాల్సిన ప్రతిభ ఉండేది.
నన్ను నేను
ఎవరికో ఒకరికి
వివరించుకోవాల్సిన సందర్భాలుండేవి.
నా చూపు
ఎప్పుడూ ముందుకే ఉండేది.
నా అడుగులు
ఎప్పుడూ ఏదో ఒక లక్ష్యం వైపే
కదులుతూ ఉండేవి.
అయినా
దాన్ని చూస్తున్నప్పుడు
నాలో ఏదో
తెలిసిన అనుభూతి మేల్కొంటుంది.
ఎన్నాళ్లుగానో
వెతుకుతున్న ఒక చోటును
అకస్మాత్తుగా
గుర్తుపట్టినట్టుంటుంది.
బహుశా
ప్రతి పరిచయానికీ
పేర్లు అవసరం ఉండవేమో.
కొన్ని అనుబంధాలు
మాటలతో మొదలవుతాయి.
కొన్ని
ఒక చూపుతోనే
మనలో చోటు చేసుకుంటాయి.
ఆకాశంతో నా సంబంధం
అలాంటిదే.
చీకటికి
తన పని ముగిసిందనే తొందర ఉండదు.
వెలుగుకు
తన అధికారాన్ని ప్రకటించాలనే ఆత్రం ఉండదు.
రెండూ
ఒకదానిలోకి మరొకటి
నెమ్మదిగా ప్రవేశిస్తాయి.
ఆకాశం
ఆ మార్పును
ఎలాంటి ప్రకటన లేకుండా
తనలోకి తీసుకుంటుంది.
కొద్దిసేపటికి
నీలం విస్తరిస్తుంది.
సూర్యుడు పైకి వస్తాడు.
మేఘాల అంచులు
బంగారు రంగును అద్దుకుంటాయి.
బాల్యంలో ఉన్న అమాయకత్వాన్ని
యవ్వనంలోనూ వెతుకుతూ,
యవ్వనపు ఉత్సాహాన్ని
వృద్ధాప్యంలోనూ కోరుకుంటూ
మనిషి తనలోని కాలంతో
ఎంతగా పోరాడుతున్నాడు!
నిన్నటి సంతోషాన్ని
ఈరోజు కూడా అలాగే ఉంచుకోవాలని,
నిన్నటి గాయాన్ని
ఈరోజు కూడా అలాగే మోసుకెళ్లాలని
తన మనసుకు తానే
ఎన్ని ఆదేశాలు ఇస్తున్నాడు!
కాలం
ఆకాశంలా విస్తరించగలిగితే
ప్రతి దశకూ
దాని స్వంత వెలుగు ఉందని
మనిషి తెలుసుకోగలడేమో.
గతం
ఒక రంగు.
వర్తమానం
మరో రంగు.
భవిష్యత్తు
ఇంకా కనిపించని రంగు.
జీవితమనే ఆకాశం
వాటన్నింటికీ
స్థలం కల్పించినప్పుడే
మన అనుభవాలకు
పూర్తి అర్థం దొరుకుతుందేమో.
ఒక మేఘం
ఆకాశంలోకి ప్రవేశించింది.
దూరంగా
చిన్న మబ్బులా కనిపించింది.
కొద్దిసేపటికి పెరిగింది.
తనలోని నీటిని
నల్లని భారంగా మోస్తూ
ఆకాశమంతా
తన ఉనికిని చాటుకుంది.
దాని కింద
నేల ఎదురుచూస్తోంది.
ఎండిన చెట్లు
చినుకుల కోసం
తమ కొమ్మలను చాపాయి.
దాహంతో ఉన్న భూమి
తన పెదవులను తెరిచింది.
మేఘం వర్షించింది.
ఆకాశం
తనలో ఉన్న నీటిని
నేల మీదికి పంపినట్టుగా కనిపించింది.
చినుకులు
మట్టిని తాకాయి.
దుమ్ము వాసన గాలిలోకి లేచింది.
ఎండిపోయిన ఆకుల మీద
చిన్న చిన్న బిందువులు
వెలుగును పట్టుకున్నాయి.
కొద్దిసేపటికి మేఘం కదిలిపోయింది.
వెళ్లిపోయిన మేఘాన్ని
అది వెనక్కి పిలవలేదు.
తనను తడిపిన మేఘమని
దానికి హక్కులు ప్రకటించలేదు.
తనలో కొంతసేపు నివసించిందని
దాని ప్రయాణాన్ని ఆపలేదు.
ఆకాశంలో
మరో మేఘం కోసం
స్థలం అలాగే ఉంది.
మనిషి సంబంధాల దగ్గర
ఈ విశాలతను
ఎందుకు కోల్పోతున్నాడు?
మనతో కొంతదూరం నడిచినవారు
మనతోనే జీవితమంతా నడవాలని
ఎందుకు ఆశిస్తున్నాం?
మన మాట విన్నవారు
మన ఆలోచనలనే స్వీకరించాలని,
మనల్ని ప్రేమించినవారు
మనకు నచ్చిన దారిలోనే నడవాలని,
మనతో కలిసి నవ్వినవారు
మన బాధలన్నింటినీ
తమ బాధలుగా మోసుకోవాలని
ఎందుకు కోరుకుంటున్నాం?
ప్రేమ
ఒక మనిషికి
మరో మనిషిని ఇచ్చే స్వేచ్ఛనా,
లేక
ఒక మనిషిని
మరో మనిషికి అప్పగించే ఒప్పందమా?
ఈ ప్రశ్న
నా లోపల చాలాసేపు నిలిచింది.
మేఘాన్ని చూస్తూ
సంబంధాల గురించి ఆలోచించాను.
సంబంధాలను ఆలోచిస్తూ
నా స్వభావాన్ని పరిశీలించుకున్నాను.
ఎవరైనా దూరమైనప్పుడు
వారి గైర్హాజరీని మాత్రమే
నేను అనుభవిస్తున్నానా?
లేక
వారు నాలో ఉండాలని
నేను నిర్మించుకున్న ఒక ప్రపంచం
కూలిపోవడాన్ని కూడా భరిస్తున్నానా?
ఒకరి ఉనికిని
మనస్ఫూర్తిగా ఆహ్వానించడం,
వారి స్వేచ్ఛకు
మన అంతరంగంలో స్థలం ఇవ్వడం,
వారి ప్రయాణాన్ని
వారి అడుగులకే వదిలేయడం.
విడిపోవడాన్ని
సులభంగా తీసుకోవడం కాదు;
కలిసి ఉన్న కాలానికి
దాని విలువను ఇవ్వడం.
జ్ఞాపకాన్ని చెరిపేయడం కాదు;
జ్ఞాపకానికి
మన జీవితమంతా ఆక్రమించే అధికారం ఇవ్వకుండా ముందుకు సాగడం.
ఆకాశం
నాకు నేర్పుతున్న పాఠం ఇదేనేమో.
ఒకరి ఎదుగుదల
మరొకరి చిన్నదనానికి
కొలమానం కావలసిన అవసరం ఏముంది?
ఒకరి ప్రతిభ
మరొకరి ప్రతిభను
తగ్గించాల్సిన అవసరం ఏముంది?
ఒకరి ఆలోచన
మరొకరి ఆలోచనకు
గోడగా నిలవాల్సిన అవసరం ఏముంది?
ప్రతి మనిషీ
ఒక ప్రత్యేకమైన అనుభవ ప్రపంచం.
ప్రతి జీవితానికీ
దాని స్వంత చరిత్ర ఉంది.
ప్రతి అడుగుకీ
దాని వెనుక ఒక కారణం ఉంది.
ప్రతి మౌనానికీ
వినిపించని ఒక కథ ఉంది.
ఈ ఆలోచన
నా చూపును
ఆకాశం నుంచి
మనుషుల ప్రపంచం వైపు మళ్లించింది.
మన ఇళ్లు
ఎంత పెద్దవైనా
మనసుల్లో స్థలం తగ్గిపోతే
వాటిలో నివసించేది
సన్నని గదులే.
మన సమాజం
ఎంత అభివృద్ధి చెందినా
ఆలోచనలకు సరిహద్దులు పెడితే
అక్కడి విశాలత
భవనాల ఎత్తుకే పరిమితమవుతుంది.
ఆకాశం
నన్ను బయటకు చూడమని
మాత్రమే చెప్పడం లేదు.
నేను ఇతరులకు
ఎంత స్థలం ఇస్తున్నానో
చూసుకోమని కూడా చెబుతోంది.
ఒక చిన్న సహాయం
నిస్సహాయతను అనుభవించిన మనసుకు
ఎంత పెద్ద వెలుగవుతుందో
దాన్ని అనుభవించినవారికే తెలుస్తుంది.
ఒక ప్రేమపూర్వకమైన మాట
ఒంటరితనంలో ఉన్న మనిషికి
ఒక దీపస్తంభంలా కనిపిస్తుంది.
ఒక అవకాశాన్ని కోల్పోయిన అనుభవం
మరో అవకాశాన్ని
మరింత జాగ్రత్తగా స్వీకరించడం నేర్పుతుంది.
బాధను
బాధగానే అనుభవించాలి.
దానికి వెంటనే
ఏదో తాత్వికమైన అర్థం జోడించాల్సిన అవసరం లేదు.
అయినా
కాలం గడిచేకొద్దీ
కొన్ని అనుభవాలు
మన చూపును మార్చేస్తాయి.
చిన్నప్పుడు
రాత్రి ఆకాశం కింద
నేను చూసిన ప్రపంచం
ఎంత భిన్నంగా ఉండేది!
చీకటి
నాకు ఒకప్పుడు
తెలియని భయాలను చూపించేది.
చంద్రుడు
ఆ భయాల మధ్య
ఒక పరిచయమైన ముఖంలా కనిపించేవాడు.
ఇప్పుడు
అదే చీకటిని చూస్తున్నప్పుడు
నా ఆలోచనలు
మరింత దూరం ప్రయాణిస్తున్నాయి.
బహుశా
చీకటి మారలేదు.
దాన్ని చూసే
నా వయసు మారింది.
నా అనుభవాలు మారాయి.
నా లోపల వెలిగే ప్రశ్నలు మారాయి.
మనల్ని మనం
ఇతరుల కళ్లతో చూడాలి.
మనల్ని మనం
మన గతం నుంచి చూడాలి.
మనల్ని మనం
మన భవిష్యత్తు ఆశల నుంచి చూడాలి.
అన్నింటికంటే
మనల్ని మనం
మనిషిగా చూసుకోవాలి.
ఆకాశం కింద
నా నీడను చూస్తూ
నేను నా లోపలికి
మరింత లోతుగా దిగిపోయాను.
తెలిసినదాని పట్ల నమ్మకం అవసరం.
తెలియనిదాని పట్ల వినయం అవసరం.
ఆకాశాన్ని చూస్తూ
ఈ రెండింటి మధ్య
ఒక సున్నితమైన సమతుల్యతను
నేను అనుభవిస్తున్నాను.
నాకు తెలిసినది
నా అనుభవపు పరిధి.
నాకు తెలియనిది
నా అన్వేషణకు అవకాశం.
మనిషి
తనకు తెలిసినదానినే
ప్రపంచమంతా అనుకుంటే
అతని ఆలోచనలకు
అక్కడే సరిహద్దులు ఏర్పడతాయి.
తన అనుభవం దాటి
మరో అనుభవం ఉండవచ్చని అంగీకరిస్తే
అతని ముందు
కొత్త దారులు తెరుచుకుంటాయి.
విజ్ఞానం
విశ్వపు నిర్మాణాన్ని తెలుసుకోవడానికి
మనిషికి సాధనాలను ఇస్తుంది.
అనుభూతి
ఆ విశ్వంలో తన స్థానాన్ని
ప్రశ్నించడానికి మనిషికి
ఒక అంతరంగాన్ని ఇస్తుంది.
ఈ రెండు ప్రయాణాలూ
మనిషి జ్ఞానానికి అవసరమే.
బయటి విశ్వాన్ని తెలుసుకుంటూ
లోపలి ప్రపంచాన్ని పరిశీలించడం,
లోపలి ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకుంటూ
బయటి జీవితంతో సంబంధాన్ని పెంచుకోవడం—
ఇదే మనిషి అన్వేషణలో
నాకు కనిపిస్తున్న అందం.
గ్రంథాలయాల్లో ఎన్ని పుస్తకాలు చదివాను!
తరగతి గదుల్లో
ఎన్ని ఆలోచనలను పంచుకున్నాను!
సభల్లో
ఎన్ని మాటలు మాట్లాడాను!
నా రచనల్లో
ఎన్ని ప్రపంచాలను నిర్మించాను!
ఆ ప్రయాణాలన్నీ
నాలో ఏదో ఒకటి చేర్చాయి.
ఒక కొత్త పదం.
ఒక కొత్త ఆలోచన.
ఒక కొత్త అనుభవం.
ఒక కొత్త బాధ్యత.
అయితే
నాలో చేరిన వాటన్నింటి మధ్య
నన్ను నేను వినడానికి
ఎంత సమయం కేటాయించాను?
నా పేరును
ఎన్ని సందర్భాల్లో పలికించుకున్నాను!
నా లోపల
ఎంత స్థలం ఉంది?
ఈ ప్రశ్న
ఇప్పుడు నన్ను మరింతగా వెంటాడుతోంది.
నా జ్ఞాపకాలు
ఎంత స్థలాన్ని ఆక్రమించాయి?
నా పేరు
ఎంత స్థలాన్ని ఆక్రమించింది?
నా పాత్రలు,
నా విజయాలు,
నా ఓటములు,
నా సంబంధాలు,
నా బాధ్యతలు,
నా అభిప్రాయాలు,
నా నమ్మకాలు
ఇవన్నీ
నా అంతరంగంలో
ఎలా నివసిస్తున్నాయి?
మన జీవితాన్ని
ఒకే జ్ఞాపకానికి,
ఒకే విజయానికి,
ఒకే ఓటమికి
పరిమితం చేయకుండా
ముందుకు సాగడం.
ఆకాశం
తన విస్తృతిని
ఏ మేఘానికీ అప్పగించదు.
మనిషి కూడా
తన సంపూర్ణతను
ఒకే అనుభవానికి అప్పగించకుండా
జీవితంలోని మిగిలిన అవకాశాలను
గుర్తించగలగాలి.
ఈ మధ్య
ఆకాశాన్ని
మునుపటికంటే ఎక్కువసేపు చూస్తున్నాను.
దాని ఎత్తును
కొలవాలనే ఆసక్తి తగ్గింది.
దాని వెడల్పును
అంచనా వేయాలనే తొందర తగ్గింది.
అది ఎక్కడ మొదలవుతుందో,
ఎక్కడ ముగుస్తుందో
తెలుసుకోవాలనే ప్రశ్నలు
మెల్లగా మరో రూపం దాలుస్తున్నాయి.
ఇప్పుడు
నేను ఆకాశాన్ని చూస్తున్నప్పుడు
నా చూపు ఎంత దూరం వెళ్లిందనే దానికంటే
ఆ చూపు
నాలో ఏం మార్చిందన్నదే
ఎక్కువగా గమనిస్తున్నాను.
తన జీవితానికి
ఒకే అర్థం లేదని తెలుసుకున్నప్పుడు
కొత్త అనుభవాలకు
తనలో చోటు కల్పించగలుగుతాడు.
ఆకాశం
నాలో విస్తరించడం అంటే
నా శరీరం
ఆకాశమంత పెద్దదవడం కాదు.
నా ఆలోచనలకు
కొత్త దారులు తెరుచుకోవడం.
నా అనుభవాలకు
కొత్త అర్థాలు కలగడం.
నా సంబంధాల్లో
మరింత స్వేచ్ఛకు చోటు దొరకడం.
నా ప్రశ్నల్లో
మరింత లోతు పెరగడం.
నా మౌనంలో
నన్ను నేను వినగలగడం.
నా లోపల
ఆకాశం నుంచి తెచ్చుకున్న
ఒక నిశ్శబ్దం ఉంది.
ఆ నిశ్శబ్దంలో
నేను నా పేరును
కొద్దిసేపు పక్కన పెట్టాను.
నా పాత్రలను
కొద్దిసేపు దూరంగా ఉంచాను.
నా విజయాలను,
నా ఓటములను,
నా బాధ్యతలను,
నా జ్ఞాపకాలను
ఒక్కొక్కటిగా
నా ముందు నుంచి కదిలించాను.
నేను
దాని కింద నిలబడి ఉన్నాను.
నా చూపు
దాని వైపు సాగుతోంది.
నా ఆలోచన
దాని దూరాలను దాటుతోంది.
నా అంతరంగం
దాని నిశ్శబ్దంలో
తనకో స్థలాన్ని వెతుక్కుంటోంది.
అప్పుడు నాకు అనిపించింది
మనిషి తన జీవితమంతా
బయట ఎక్కడో ఉన్న
ఒక అనంతాన్ని వెతుకుతూ
ఎన్ని ప్రయాణాలు చేస్తాడో!
ఆకాశం
మనిషిలోకి దిగిరావడం అంటే
విశ్వం తన స్థానాన్ని మార్చుకోవడం కాదు.
విశ్వాన్ని చూసిన మనిషి
తనలోని పరిమితులను దాటి
కొత్తగా ఆలోచించడం.
తనకోసం మాత్రమే ఉన్న
చిన్న ప్రపంచం నుంచి
ఇతరుల జీవితాలకు కూడా
స్థలం కల్పించే ప్రపంచంలోకి
అడుగుపెట్టడం.
తన ఉనికిని
తన పేరుతో మాత్రమే గుర్తించకుండా
తన ఆలోచనల విశాలతతో,
తన అనుభూతుల లోతుతో,
ఇతరుల పట్ల తనకున్న మానవత్వంతో
పరిచయం చేసుకోవడం.
అది
నా ప్రశ్నలకు స్థలం ఇస్తోంది.
నా జ్ఞాపకాలకు దూరం ఇస్తోంది.
నా ఆలోచనలకు దారులు తెరుస్తోంది.
ఆకాశం
నా కళ్ళలో ఎంత మిగిలిందో
నాకు తెలియదు.
అయితే
దాన్ని చూసిన తర్వాత
నా లోపల
కొంత స్థలం పెరిగింది.
బయట ఆకాశం
నా చూపుకు అనంతాన్ని చూపించింది;
లోపలి ఆకాశం
నేను ఇంకా ఎంతగా మారగలనో
నాకు గుర్తుచేసింది.
— దార్ల వెంకటేశ్వరరావు, 23.10.2026
