విల్సన్ రావు గారి 'జాషువా పద్య శిల్పం- గ్రంథ విశిష్టత'
ఒక ఆత్మీయమైన పలకరింపు… అంతే అనుభూతిని నింపే కవిత్వం ఏకకాలంలో చూడాలంటే ప్రముఖ కవి, విమర్శకులు విల్సన్ రావు కొమ్మవరపు గారిని కలవాలి. ఆయనతో ఒకసారి పరిచయం అయితే, ఆ పరిచయం ఒక కుటుంబ సంబంధం కంటే గాఢంగా ముడిపడి కొనసాగుతుంది. అంతేకాదు, ఆయన ఇంకా ముందే పరిచయమై ఉంటే బాగుండేదని కూడా అనిపిస్తుంది. ఆయన కవిత్వంలో కొత్త వస్తువులతో పాటు, కొత్త అభివ్యక్తులుంటాయి. అక్షరాలను శిల్పంలా చెక్కే పనితనం కనిపిస్తుంది.
ఒక వ్యక్తి తన అంతరాత్మను తానే ప్రశ్నించుకుని, ఏది తప్పు, ఏది రైటో తేల్చుకోవడమే పరమార్థం అనే భావనతో వెలువరించిన "న్యాయ నిర్ణేతవూ నీవే" కావచ్చు; వ్యవస్థలోని లోపాలను ఎండగడుతూనే, కొత్తగా ఉదయించబోయే రేపటిపై ఆశావాహ దృక్పథంతో ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రాన్ని ఆహ్వానిస్తూ రాసిన "తెల్లారితే…" కవితా సంపుటి కావచ్చు; రైతుల కష్టాలను, మట్టి మనుషుల జీవన పోరాటాన్ని ప్రతిబింబించే "నాగలి కూడా ఆయుధమే…!" కావచ్చు; సాధారణ మానవుల జీవితాలను, సమాజంలోని రుగ్మతలను తనదైన శైలిలో ఎండగడుతూ రాసిన "దేవుడు తప్పిపోయాడు" కావచ్చు... ఆయన ప్రతి కవితా సంపుటి ఒక ఆణిముత్యం లాంటిదే. ఆయన అక్షరంలో, ప్రతి మాటలో కృతజ్ఞతా భావం పొంగిపొర్లుతూ ఉంటుంది. తన కవిత వేసిన పత్రిక గురించి కావచ్చు, తన సాహిత్యం పై మాట్లాడిన మాట గురించి కావచ్చు… ఆయన ఎంతో పారవశ్యంతో ఆత్మీయంగా ఆలింగనం చేసుకుంటారు.
దాదాపు మూడు దశాబ్దాలకు పైబడిన వీరి రచనా ప్రస్థానంలో కవిత్వంతో పాటు వ్యాసాలు, పుస్తక సమీక్షలు, విమర్శనాత్మక విశ్లేషణలు వెలువడ్డాయి. 'ప్రేరణ', 34 మంది సాహితీవేత్తల ముఖాముఖులతో 'అంతరంగ వీక్షణం', 31 మంది కవుల కవితా విశ్లేషణలతో 'లోపలి మాట' వంటి వ్యాస సంపుటులు ఆయనలోని లోతైన విమర్శకుడిని మనకు పరిచయం చేస్తాయి. ఒక సృజనకారుడు విమర్శకుడిగా మారినప్పుడు, ఆ విమర్శలో కేవలం పాండిత్య ప్రదర్శనే కాకుండా, తోటి కవి పడే ప్రసవ వేదనను అర్థం చేసుకునే సహృదయత ఉంటుంది. విల్సన్ రావు గారి విమర్శలో అదే సహృదయత నిండి ఉంటుంది.
మహాకవి గుర్రం జాషువాపై ప్రత్యేకమైన ఆసక్తితో రాసిన ఎనిమిది వ్యాసాలను ఒక పుస్తకంగా మన ముందుకు తీసుకొచ్చారు. ఈ సంపుటి మహాకవి గుర్రం జాషువా సాహిత్య వైవిధ్యాన్ని, తాత్త్విక దృక్పథాన్ని అత్యంత లోతుగా ఆవిష్కరిస్తుంది. 'గబ్బిలం' కావ్యాన్ని ఒక విప్లవాత్మక సామాజిక మేనిఫెస్టోగా విశ్లేషిస్తూనే, సంప్రదాయ 'తేటగీతి' ఛందస్సులో ఆధునిక నవ్య కవిత్వాన్ని వెలువరించిన జాషువా శైలీ విశేషాలను ఈ గ్రంథం చర్చిస్తుంది. కవి వ్యక్తిత్వానికి, ఆయన సృజించిన సామాజిక సాహిత్యానికి మధ్య గల అవినాభావ సంబంధాన్ని స్పష్టం చేస్తూ, అణగారిన వర్గాల గొంతుకగా నిలిచిన జాషువా సాహిత్య తత్త్వాన్ని ఇది సమగ్రంగా పరిశీలిస్తుంది. కులవివక్షను ధిక్కరిస్తూ సమసమాజ స్థాపన కోసం తపించిన ప్రజాకవికి అక్షర రూపంలో అందిస్తున్న ఈ అరుదైన నివాళి, నేటి తరానికి జాషువా ఆలోచనలను పునఃసమీక్షించుకోవడానికి ఒక చక్కటి దిక్సూచిలా నిలుస్తుంది.
విల్సన్ రావు గారి కవిత్వం, ఆయన హృదయం లాగే మృదుమధురంగా ఉంటుంది. ఈ వ్యాసం కూడా పఠనాసక్తితో పరుగెట్టిస్తూనే, కొత్త ఆలోచనల తలుపులు తీస్తుందని భావిస్తున్నాను. చదువుతున్నంతసేపూ పాఠకుడిని ఆలోచింపజేస్తూ, జాషువా విశ్వమానవ దృక్పథాన్ని సరికొత్త కోణంలో పరిచయం చేసే ఒక అద్భుతమైన సాహిత్య వేదికగా ఈ పుస్తకం నిలుస్తుందని నమ్ముతున్నాను. 'గుఱ్ఱం జాషువ 'గబ్బిలం': ఒక సామాజిక మేనిఫెస్టో’ఈ గ్రంథంలోని మొదటి వ్యాసంలో పేర్కొనదగిన కొన్ని ముఖ్యాంశాలు.
'గబ్బిలం' కావ్యం కేవలం ఒక పక్షిని రాయబారిగా పంపే కావ్యం కాదని, ఒక అట్టడుగుజాతి ఆత్మఘోషను కైలాస శిఖరాల దాకా మోసుకెళ్లిన సామాజిక చైతన్య రథమని విల్సన్ రావు విశ్లేషించారు. ఈ కావ్యంలోని రెండవ భాగంలో గల 164 పద్యాలలో కేవలం పది కంద పద్యాలు మాత్రమే ఉండటం ఒక విశేషం. దళిత జాతి సామాజికంగా చిన్నగా కనిపించినా అందులో అణచివేయబడిన శక్తి అపారమని చెప్పడానికి, పరిమాణంలో చిన్నదైన కందపద్యాన్ని జాషువా ఒక 'సామాజిక అస్తిత్వ ఆయుధం'గా మలిచారు. రెండవ భాగం కంద పద్యంతో ప్రారంభమై, కందంతోనే ముగియడం జాషువా గారి ఒక శిల్ప రహస్యమని, దీని ద్వారా దళిత అస్తిత్వానికి ఒక భద్రతా వలయం లాంటి ఛందో చట్రాన్ని ఆయన నిర్మించారని రచయిత గుర్తించారు.అభాగ్యుడైన ఆ పేదవాడి బాధలు విని కైలాసంలో శివుడు కన్నీరు కార్చాడని మొదటి కంద పద్యంలోనే చెప్పడం ద్వారా, బాధకు కులం, మతం లేదని దేవుడు సైతం దానికి స్పందిస్తాడని జాషువా నిరూపించారు. ఈ పది కంద పద్యాలు విడివిడి పద్యాలు కావని, ఇవి నిరాశ నుండి ఆశ వైపుకు, ఆశ నుండి వాస్తవం వైపుకు సాగే ఒక క్రమ పరిణామం అని రచయిత సోదాహరణంగా వివరించారు.
వైకోమ్ ఉద్యమ ప్రభావంతో గుడి తలుపులు తెరుచుకోవడంపై స్పందిస్తూ, అంటరానితనం దేవుడికి కూడా సంకెళ్లు వేసిందని, దళితుల ప్రవేశంతో దేవుడికే ఏకాకితనం (దౌర్భాగ్య దశ) వదిలిందని జాషువా పేర్కొన్నారు. అణగారిన వర్గాలకు రాజ్యాధికారం వచ్చినప్పుడు తాము సగర్వంగా ఎగురవేసే జెండా మీద ఈ గబ్బిలాన్నే ముద్రిస్తామని చెప్పడం ద్వారా, అట్టడుగు వర్గాల ఆత్మగౌరవాన్ని జాషువా ఆకాశమంత ఎత్తులో నిలిపారు. ఆ పేదవాడు పంపిన సందేశం వల్ల కలిగే మార్పును (ఫలితాన్ని) తాను చూస్తాడా లేదా ఆలోపే ప్రాణాలు వదులుతాడా? అన్న ఆవేదనతో, సందేహంతో జాషువా కావ్యాన్ని ముగించారు. ఈ అసంపూర్ణ ముగింపు వెనుక ఒక బలమైన హెచ్చరిక ఉందని, మార్పు తీసుకురావాల్సింది దేవుడు కాదు సమాజమే అన్న బాధ్యతను పాఠకుల మీద జాషువా వదిలేశారని విల్సన్ రావు వివరించారు. స్వాతంత్ర్యం వస్తున్నా సామాజిక సమానత్వం రాకపోతే ఆ స్వాతంత్ర్యం నిరర్థకమని కవి ఈ కావ్యంలో హెచ్చరించిన తీరును రచయిత స్పష్టం చేశారు.
జాషువా గబ్బిలంలో వైకోమ్ సత్యాగ్రహం గురించి విల్సన్ రావు ఒక కొత్తవిషయాన్ని వెలుగులోకి తెచ్చారు. నిజానికి ‘గబ్బిలం’ కావ్యానికి ఆత్మగా చెప్పకోదగ్గ ఒక అద్భుతమైన చారిత్రక అంశాన్ని విల్సన్ రావు గుర్తించారు. "తిరువానుకూరు దేవుఁడు తెఱచెం గుడితలుపు..." అనే పద్యం ద్వారా వైకోమ్ సత్యాగ్రహం వల్ల వచ్చిన సామాజిక మార్పును జాషువా ఎలా కవితాత్మకంగా మలిచారో ఆయన విశ్లేషించారు. అంటరానితనం కేవలం మనుషులకే కాదు, దేవుడికి కూడా సంకెళ్లు వేసిందని, అణగారిన వర్గాల ప్రవేశంతో దేవుడికే పట్టిన ఏకాకితనం, 'దౌర్భాగ్య దశ' వదిలిందని జాషువా భావించిన తీరును విల్సన్ రావు దళిత అస్తిత్వ కోణంలో ఎంతో పదునుగా ఆవిష్కరించారు. ఇది కేవలం కవితా వర్ణన కాదనీ, చారిత్రక వాస్తవానికి అద్దం పట్టే ఒక మేధోపరమైన అస్త్రమని ఆయన విశ్లేషణ ద్వారా స్పష్టమవుతుంది.
ఏమిటీ వైకోమ్ సత్యాగ్రహం?
భారతదేశ సామాజిక చరిత్రలో అంటరానితనానికి వ్యతిరేకంగా 1924–1925 మధ్య అప్పటి త్రావణకూర్ సంస్థానం (ప్రస్తుత కేరళ)లో జరిగిన చారిత్రాత్మక పోరాటమే 'వైకోమ్ సత్యాగ్రహం'. కేరళలోని ఇతర గొప్ప దేవాలయాల మాదిరిగానే వైకోమ్ శివాలయం (వైకోమ్ శ్రీ మహాదేవ ఆలయం) కూడా దశాబ్దాలుగా నిమ్న కులాలు, 'అంటరానివారిని' లోపలికి ప్రవేశించకుండా మాత్రమే కాకుండా, చుట్టుపక్కల ఉన్న రోడ్లపై నడవకుండా నిషేధించింది. వైకోమ్ లోని మహాదేవాలయం చుట్టూ ఉన్న వీధులలో అణగారిన వర్గాలైన ఈళవులు, పులయలు నడవకూడదనే కఠినమైన కుల వివక్షను ఎదిరిస్తూ 1924 మార్చి 30న ఈ ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. ఇది కేవలం దేవాలయ ప్రవేశం కోసం జరిగిన పోరాటం కాదు, మనుషులుగా జీవించి పబ్లిక్ రోడ్ల మీద నడిచే ప్రాథమిక పౌర హక్కు కోసం జరిగిన తొలి వ్యవస్థీకృత ఉద్యమం. టి.కె. మాధవన్ చొరవతో కాంగ్రెస్ జాతీయ అజెండాలోకి చేరిన ఈ పోరాటాన్ని, స్థానిక నాయకుల అరెస్టు తర్వాత తమిళనాడు నుండి వచ్చిన పెరియార్ ఈ.వి. రామసామి ముందుండి నడిపించి "వైకోమ్ వీరన్"గా నిలిచారు. దీనికి శ్రీ నారాయణ గురు మద్దతుతో పాటు, మన్నత్ పద్మనాభన్ నేతృత్వంలో సవర్ణ హిందువులు సైతం భారీ కవాతు నిర్వహించి అండగా నిలవడం చారిత్రక మలుపు.
మహాత్మా గాంధీ జోక్యంతో ఈ ఉద్యమం ఒక కొలిక్కి వచ్చిందని చరిత్ర చెబుతుంది. 1925 మార్చిలో గాంధీజీ వైకోమ్ చేరుకుని అప్పటి ట్రావెన్‌కోర్ మహారాణి సేతు లక్ష్మీబాయి తోనూ, ఛాందసవాదులతోనూ జరిపిన చర్చల ఫలితంగా.. 1925 నవంబర్ 23న దేవాలయం చుట్టూ ఉన్న రోడ్లను (తూర్పు వైపున ఉన్న ఒక చిన్న భాగం మినహా) అన్ని కులాల వారికీ తెరుస్తూ ఒప్పందం కుదిరింది. వైకోమ్ సత్యాగ్రహం సాధించిన ఈ విజయం దేశవ్యాప్తంగా అనేక ఉద్యమాలకు గొప్ప స్ఫూర్తినిచ్చిందని సామాజిక శాస్త్రవేత్తలు అభిప్రాయం. ఈ పోరాటం అప్పట్లో నేరుగా గుడిలోకి ప్రవేశాన్ని కల్పించకపోయినా, అది వేసిన బలమైన సామాజిక పునాది కారణంగానే పదేళ్ల తర్వాత 1936లో ట్రావెన్‌కోర్ మహారాజు చారిత్రాత్మకమైన 'ఆలయ ప్రవేశ ప్రకటన' (Temple Entry Proclamation) చేయవలసి వచ్చింది. కుఱ్ఱం జాషువా తన ‘గబ్బిలం’ కావ్యంలో ఈ ఉద్యమాన్ని ప్రధానమైన స్ఫూర్తిగా తీసుకున్న విషయాన్ని విల్సన్ రావు స్పూర్తిమంతంగా పేర్కొనడం అభినందించదగ్గ విషయం.
ఈ చారిత్రక ఘట్టానికి సంబంధించి మరింత లోతైన పరిశీలన చేసినప్పుడు, జాషువా ఎంతటి సామాజిక, చారిత్రక స్పృహతో ఈ పద్యాన్ని రాశారో అర్థమవుతుంది. ఈ వైకోమ్ ఉద్యమ మూలాలను, నాటి సామాజిక పరిస్థితులను మరింతశాస్త్రీయంగా రాబిన్ జెఫ్రీ (Robin Jeffrey, 1976) రాసిన "Temple-Entry Movement in Travancore, 1860-1940" అనే పరిశోధనా పత్రం సవివరంగా తెలియజేస్తుంది. అలాగే, ఈ సత్యాగ్రహంలో జార్జ్ జోసెఫ్ వంటి నాయకులు పోషించిన కీలక పాత్రను అల్ఫోన్స్ జార్జ్ (Alphons George, 2014) ఇండియన్ హిస్టరీ కాంగ్రెస్ ప్రొసీడింగ్స్ (Vol. 75: 569–574) లో ప్రచురించిన "The Role of George Joseph in the Vaikom Satyagraha" అనే వ్యాసం ఒక ప్రామాణిక ఆధారంగా విశ్లేషిస్తుంది. వీటికి తోడుగా, 2018 డిసెంబర్ 24న 'ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్' పత్రికలో ప్రచురితమైన "God's own challenge" అనే కథనం కూడా ఈ ఉద్యమ ప్రాధాన్యతను నేటి సామాజిక కోణంలో పునఃసమీక్షించింది. ఇటువంటి బలమైన చారిత్రక ఆధారాల వెలుగులో చూసినప్పుడు, జాషువా అక్షరబద్ధం చేసిన దేవుడి 'దౌర్భాగ్య దశ' విముక్తి వెనుక ఉన్న దళిత అస్తిత్వ పోరాటం ఎంతటి మహోన్నతమైనదో, దానిని తన గ్రంథంలో విల్సన్ రావు పట్టిచూపిన విధానం ఎంతటి సమగ్రమైనదో మనకు అవగతమవుతుంది.
రెండవది 'జాషువ 'తేటగీతి' - నవ్య కవితారీతి’ వ్యాసంలో జాషువా 'తేటగీతి' లాంటి సంప్రదాయ ఛందస్సును, ఆధునిక, అభ్యుదయ భావాల వ్యక్తీకరణకు ఎలా వాడుకున్నారో విల్సన్ రావు విశ్లేషించారు. సమాజంలోని ద్రోహులను తేలు, పాముతో పోలుస్తూ రాసిన పద్యం, తనకు ఉద్యోగం వచ్చినప్పటి సామాజిక స్థితిని తెలిపే పద్యాలతో పాటు, ముంతాజమహల్ కావ్యంలోని "కులము లేదన్న వానినిఁ గూడవలచు" అనే పద్యం ద్వారా కళకు కులమత భేదాలు లేవని జాషువా ఆకాంక్షించిన తీరును వివరించారు. గబ్బిలంలో హిందూ సమాజంలోని చాతుర్వర్ణ వ్యవస్థను "నాల్గు పడగల హైందవ నాగరాజు"గా అభివర్ణిస్తూ జాషువా చేసిన తీవ్రమైన సామాజిక విమర్శను ఈ వ్యాసంలో అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు.
మూడవ వ్యాసం ‘జాషువ గురువులు’దీనిలో జాషువా తన జీవితంలో ఎదుర్కొన్న అత్యంత దయనీయమైన పేదరికం, కుల వివక్షలే ఆయన కవిత్వానికి ఎలా పునాదులు వేశాయో ఈ వ్యాసం తెలియజేశారు. పండుగ పూట కిందపడిన మిఠాయిని తీసుకున్న చిన్ననాటి సంఘటన నుండి, రైలు ప్రయాణంలో కవిత్వాన్ని మెచ్చుకున్న పండితుడు జాషువా కులం తెలుసుకుని "అయ్యయ్యో! వాణి అంటుపడ్డది" అని అవమానించడం, వినుకొండ సభలో జరిగిన పరాభవం వంటి బాధాకరమైన స్వానుభవాలను రచయిత ప్రస్తావించారు. ఈ అవమానాలే ఆయనకు ఎదిరించే శక్తినిచ్చాయని, తనను తాను "విశ్వనరుడ నేను" అని ప్రకటించుకునే స్థాయికి ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని ఎలా తీర్చిదిద్దాయో ఈ వ్యాసంలో వివరించారు.
నాల్గవది ‘'ప్రజాకవి' జాషువ’ అనే వ్యాసంలో కవిత్వం ఎలా ఉండాలి, కవి లక్షణాలు ఎలా ఉండాలి అనే అంశాలపై జాషువా గారికి ఉన్న స్పష్టమైన దృక్పథాన్ని చర్చించారు. కవిత్వానికి కృత్రిమమైన అలంకారాలు అవసరం లేదని, కవికి 'ప్రవిమల చరిత్ర' (స్వచ్ఛమైన నడవడిక) ఉండాలని జాషువా స్పష్టం చేశారని విల్సన్ రావు తెలిపారు. అలాగే "వీరకులంబున బుట్టితి... పౌరుష గుణ ముగ్గుబాల బడసినవాడన్" అంటూ తన ఆత్మగౌరవాన్ని ప్రకటించిన తీరును, రాజులు కేవలం రాతి విగ్రహాల్లో జీవిస్తే "సుకవి జీవించు ప్రజల నాల్కల యందు" అంటూ కవికి ఉండే శాశ్వతత్వాన్ని చాటిన పద్యాలను ఇందులో లోతుగా విశ్లేషించారు.
ఐదవ వ్యాసం ‘జాషువ సాహిత్యతత్త్వం- పరిశీలన’ జాషువా రచనల్లో సామాజిక స్పృహ, నాయకత్వ లోపాలపై ఆయన చేసిన విమర్శలను కొత్త లోచనలను రేకెత్తించే ప్రశ్నలుగా మనముందుంచారు. పల్నాటి యుద్ధం నేపథ్యంగా "పరిపాలకులే ప్రజాళి వేధించెడు బందెపోటయి ప్రతిక్షణ హత్యలు చేయుచున్న" అని రాసిన పద్యం ద్వారా స్వార్థపూరిత రాజకీయ నాయకులు సమాజాన్ని ఎలా నాశనం చేస్తారో జాషువా దార్శనికంగా చెప్పారని రచయిత వివరించారు. హింసతో నిండిన ప్రపంచాన్ని అహింసాత్మకంగా మార్చడం ఎంత కష్టమో ప్రశ్నించిన తీరును, అలాగే తన భావాలకు కట్టుబడి ఉదారవాదిగా జీవించిన జాషువా గారి సామాజిక నాయకత్వాన్ని ఈ వ్యాసంలో విశ్లేషించారు.
ఆరో వ్యాసం‘'పిరదౌసి' పద్యశిల్పం’లో గజనీ మహమ్మదుకు, పారశీక మహాకవి పిరదౌసికి మధ్య జరిగిన సంఘర్షణను తెలిపే 'పిరదౌసి' కావ్యంలోని చతుర్ధాశ్వాసంలో జాషువా వాడిన 'కంద' పద్య శిల్పాన్నిచర్చించారు. రాజు మోసం చేయడంతో కవి అడవుల పాలు కావడం, కవిని వేటాడుతూ అశ్విక దళాలు కదలడం లాంటి నాటకీయమైన, వేగవంతమైన ఘట్టాలను వివరించడానికి జాషువా చిన్నదైన కంద పద్యాన్ని అత్యంత సమర్థవంతంగా ఎలా వాడుకున్నారో విల్సన్ రావు నిరూపించారు. అధికారం తాత్కాలికమని, కవి రాసిన కృతి (కావ్యం) శాశ్వతమని సామంత రాజులు పలికిన హితబోధలను ఇందులో పొందుపరిచారు.
ఏడవ వ్యాసం ‘'పిరదౌసి' కాప్యంలో 'తేటగీతి' అక్షర దుందుభి’ అదే 'పిరదౌసి' చతుర్ధాశ్వాసంలో సుదీర్ఘమైన నిట్టూర్పులను, పాలకుల హృదయహీనతను పాఠకులకు హత్తుకునేలా చెప్పడానికి జాషువా వాడిన 'తేటగీతి' పద్యాల గొప్పదనాన్ని విశ్లేషించారు. కవిని "దిక్కఱిన వంటయింటి కుందేటి"తో పోల్చిన రాజు అహంకారాన్ని, "కవులకన్నీరు తగదు" అని హెచ్చరించిన సామంతుల వివేకాన్ని ఇందులో విశ్లేషించారు. చివరికి సత్కవి దేహం స్మశానానికి వెళ్తుండగా, రాజు పంపిన ధనం కవి శూన్య గృహానికి చేరుకున్న తీరును ("నిమిషభేదంబు నడుమ సంధింపఁబడిన ఈ రహస్యంబు") విధి ఆడిన వింత నాటకంగా ఈ వ్యాసంలో కళ్లకు కట్టినట్లు వివరించారు.
ఎనిమిదవ వ్యాసం ‘పిరదౌసి' కావ్యం ఒక విషాద రసప్రవాహం’లో కరుణ, వీర రసాలను అత్యంత గంభీరంగా పలికించడానికి జాషువా 'ఉత్పలమాల' వృత్తాన్ని వాడిన తీరును విశ్లేషించారు. గుర్రాల గిట్టల ధ్వనిని తెలిపే "సైంధవ ఖురాహుతి భూమిరజంబు లెఱ్ఱడాలు" అన్న పద్యం ద్వారా సైన్యం క్రూరత్వాన్ని, మసీదుకు వెళ్లి ప్రార్థించే కవి దైన్య స్థితిని రచయిత వివరించారు. తండ్రి మరణానంతరం ధనాన్ని తెచ్చిన రాజును కవి కుమార్తె "ఓయి కృతఘ్నుడా... మనుపీన్నుఁగువై చరింపుమా!" అని శపించిన ఘట్టాన్ని విశ్లేషిస్తూ.. భౌతిక సంపదపై అక్షరానిదే అంతిమ విజయం అని చెబుతూ, నేటి కవులు ఆత్మగౌరవాన్ని తాకట్టు పెట్టకూడదని విల్సన్ రావు ఇచ్చిన సందేశంతో ఈ వ్యాసాన్ని ముగించారు.
ముగింపు సమసమాజ స్థాపన కోసం తపించిన ఒక అరుదైన ప్రజాకవికి, విల్సన్ రావు అక్షర రూపంలో అందిస్తున్న ఘనమైన నివాళి ఈ గ్రంథం. కవిత్వం కేవలం పాలకుల భోగభాగ్యాలను కీర్తించడానికి మాత్రమే కాదని, సమాజంలో చైతన్యాన్ని, పశ్చాత్తాపాన్ని రగిలించే ఆయుధమని ఈ పుస్తకం ద్వారా రచయిత స్పష్టం చేశారు. అక్షర నిష్ఠను, ఆత్మగౌరవాన్ని నేర్పే ఒక నిరంతర దిక్సూచిగా నేటి కవులందరూ చదివి తీరవలసిన ఒక అద్భుతమైన సాహిత్య వేదిక ఈ 'జాషువా పద్యశిల్పం. మొత్తం మీద చూస్తే, మహాకవి గుర్రం జాషువా గారి కవితాత్మను ఆవిష్కరించడంలో విల్సన్ రావు కొమ్మవరపు ఒక సహృదయ విమర్శకుడిగా అద్భుతమైన పాత్రను పోషించారని చెప్పవచ్చు. "మంచి కవిత్వానికి ఆర్ద్రమైన గుండె ఉండాలి, ఆ గుండె సాటి మనిషి వేదనకు కన్నీరు కార్చాలి" అన్న జాషువా గారి ప్రగాఢ విశ్వాసాన్ని విల్సన్ రావు ఈ వ్యాసాల ద్వారా అత్యంత లోతుగా పట్టిచూపారు. అంటరానితనం, దారిద్ర్యం లాంటి అమానవీయ స్వానుభవాల నుంచి పుట్టిన జాషువా వేదనను, అలాగే అధికార గర్వాన్ని ఎదిరించిన ఒక అక్షర శిల్పి ఆత్మగౌరవాన్ని ఆయన కేవలం ఛందోపరంగానే కాకుండా తాత్త్విక, సామాజిక కోణాల్లో విశ్లేషించారు. జాషువా ప్రయోగించిన కందం, తేటగీతి, ఉత్పలమాల పద్యాల వెనుక దాగి ఉన్న కవి అంతరంగపు ఆక్రోశాన్ని, సామాజిక చైతన్యాన్ని పాఠకుల హృదయాలకు హత్తుకునేలా వివరించిన విల్సన్ రావు గారి కృషి.. జాషువా విశ్వమానవ దృక్పథాన్ని నేటి తరానికి సరికొత్త కోణంలో పరిచయం చేయడంలో నూటికి నూరుపాళ్లూ సఫలీకృతమైందని చెప్పవచ్చు.
- డా. దార్ల వెంకటేశ్వరరావు,
ప్రొఫెసర్, తెలుగు శాఖ,
యూనివర్సిటీ ఆఫ్ హైదరాబాద్, హైదరాబాద్.
15.9.2026
