కరుణకుమార 'పోలయ్య కథ': సాంఘిక, రాజకీయ దృక్పథం

 1.0.ప్రస్తావన:

కరుణకుమార (కందుకూరి అనంతం) రాసిన 'పోలయ్య' కథ తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో అస్పృశ్యత, వర్ణవివక్ష మరియు సామాజిక వర్గాల మధ్య ఉన్న వైరుధ్యాలను విశ్లేషించే ఒక అద్భుతమైన కథ. దళిత సాహిత్య మరియు సాంస్కృతిక దృక్పథంతో ఈ కథను విశ్లేషిస్తే, ఆనాటి సమాజంలో దళితుల స్థితిగతులు, అగ్రవర్ణాల అహంకారం మరియు మత మార్పిడి వెనుక ఉన్న సామాజిక రక్షణ కవచం స్పష్టమవుతాయి.

1.1.రచయిత కరుణకుమార పరిచయం:

కందుకూరి అనంతం (1901 - 1956) ప్రముఖ తెలుగు కథా రచయిత, రంగస్థల నటుడు. వీరు కరుణకుమార అనే కలం పేరుతో రచనలు చేశారు.  కందుకూరి అనంతం 1901, ఏప్రిల్ 17వ తేదీన కాపవరం గ్రామంలో మల్లికార్జునరావు, శేషమ్మ దంపతులకు జన్మించారు. వీరు ఉన్నత పాఠశాల విద్యను తణుకులో చదివారు. తరువాత మహారాజా కళాశాల, విజయనగరంలో ఎఫ్.ఎ.లో చేరి ఆర్థిక పరిస్థితుల వల్ల మధ్యలో చదువు ఆపివేశారు.

1920లో వీరు శింగరాయకొండ - కనిగిరి గ్రామల మధ్య వేసిన మొట్టమొదటి పెట్రోలు బస్సులో కండక్టర్‌గా నెలకు 10 రూపాయల జీతంతో ఉద్యోగం ప్రారంభించారు. తరువాత కనిగిరి తాలూకా ఆఫీసులో రెవెన్యూ డిపార్ట్‌మెంటులో ప్రభుత్వోద్యోగిగా చేరారు. తరువాత మహిమలూరు, కోవూరు, కొడవలూరు, పేరూరులలో రెవెన్యూ ఇన్‌స్పెక్టరుగా పనిచేశారు. 1940లో నెల్లూరు జిల్లా కలెక్టరు కార్యాలయంలోను, 1941-42లలో మద్రాసులోను పనిచేశారు. తరువాత ప్రమోషన్‌పై విజయవాడలో డెప్యుటీ తాసీల్దారుగా పనిచేశారు. అదే హోదాలో దర్శి, ముత్తుకూరు, సూళ్ళూరుపేట, వెంకటగిరిలలో పనిచేశారు. 1950లో మద్రాసు హరిజన సంక్షేమ శాఖలో పనిచేసి 1956లో పదవీ విరమణ చేశారు.

వీరు కనిగిరిలో ఉద్యోగిస్తున్నప్పుడు అక్కడ న్యాయవాదిగా పనిచేస్తున్న గొంట్ల శ్రీరాములు సెట్టి ప్రోత్సాహంతో "శ్రీరామభక్తనాటక సమాజం" అనే నాటక సంస్థను స్థాపించి అనేక నాటకాలు వేశారు. వీరు హరిశ్చంద్ర నాటకంలో హరిశ్చంద్రునిగా, చిత్రనళీయం నాటకంలో నలునిగా, బాహుకునిగా, పాదుకా పట్టాభిషేక నాటకంలో దశరథునిగా, పాండవోద్యోగ విజయం నాటకంలో కృష్ణునిగా, చింతామణి నాటకంలో బిల్వమంగళునిగా, వరవిక్రయంలో పురుషోత్తమరావుగా నటించి ప్రేక్షకులను మెప్పించారు.

కరుణకుమార కథలు, బిళ్ళల మొలతాడు, సన్నజీవాలు (కథాసంపుటం) పుస్తకాలుగా వచ్చాయి.

1.2.పోలయ్య కథా సారాంశం:

కాశీలో శాస్త్రాలు చదివి, వర్ణాశ్రమ ధర్మం పేరుతో అస్పృశ్యతను తీవ్రంగా పాటించే వేంకటశాస్త్రి, ఒక అర్ధరాత్రి తన మనుమడి భారసాల కోసం పుంజూరు స్టేషన్లో రైలు దిగి ఇంటికి వెళ్ళడానికి గత్యంతరం లేక పోలయ్య అనే వ్యక్తి ఒంటెద్దు బండి ఎక్కుతాడు. ప్రయాణంలో పోలయ్య మాటల ద్వారా వాడు 'మాల' కులస్థుడని తెలిసిన శాస్త్రి తీవ్ర ఆగ్రహానికి లోనై, మరుసటి రోజు ఉదయం తన స్నేహితుడైన చెంచునాయుడి సహాయంతో అతనికి అమానవీయమైన శిక్ష (కాల్చిన ఇనుప కర్రతో వాతలు) విధించడానికి సిద్ధమవుతాడు. అయితే, చావక తప్పదని గ్రహించిన పోలయ్య తెలివిగా తానొక క్రైస్తవుడినని, తన పేరు 'పౌలయ్య' అని అబద్ధం చెప్పడంతో, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం మరియు పాదరీల అధికారం పట్ల భయపడిన శాస్త్రి, నాయుడు తమ తప్పు తెలుసుకున్నట్లు నటించి అతడిని గౌరవంగా పంపించివేయడం ఈ కథలోని విశేషం.

1.2.దళిత దయనీయ జీవన ప్రతిఫలనం:

కరుణకుమార 'పోలయ్య' కథ ద్వారా నాటి సమాజంలో దళిత జీవనం ఎంతటి దయనీయమైన స్థితిలో ఉండేదో కళ్ళకు కట్టినట్లు చిత్రించారు. దళితులకు కేవలం సామాజిక వివక్ష మాత్రమే కాకుండా, ఆర్థిక పరమైన దోపిడీ మరియు సాంకేతిక మార్పుల వల్ల కలిగే నష్టాలు కూడా తోడయ్యేవి. చెంచునాయుడి వంటి భూస్వాములు ప్రవేశపెట్టిన మోటారు వాహనాల వల్ల బండి నడుపుకునే వారి ఉపాధి దెబ్బతినడమే కాకుండా, కనీసం పచ్చి గడ్డి అమ్ముకుని బతికే దళిత మహిళలు కూడా తిండిలేక అలమటించేవారు. తమ కడుపు మండి ధాన్యం కొట్లు పగలగొట్టినందుకు వందలాది మందిని జైలుకు పంపడం, వారి పసిపిల్లలు తల్లిదండ్రులు లేక వీధుల పాలవ్వడం ఆనాటి దళిత వర్గాల నిస్సహాయతకు, ఆర్థిక బానిసత్వానికి నిదర్శనం.

మరోవైపు, దళితుల పట్ల అగ్రవర్ణాల క్రూరత్వం ఎంతటి అమానవీయ స్థాయికి చేరిందంటే, పొరపాటున ఒక బ్రాహ్మణుడు దళితుడి బండి ఎక్కినందుకు అతడికి ప్రాణహాని కలిగించేలా కాల్చిన ఇనుప కర్రలతో వాతలు పెట్టాలని చూడటం. శాస్త్రాలు చదివిన పండితులే మానవత్వం మరిచి 'వర్ణాశ్రమ ధర్మం' పేరుతో హింసకు ప్రేరేపించడం దారుణం. దళితుడు మనిషిగా గౌరవం పొందలేక, కేవలం అన్యమత అధికారం వెనుక ఉన్న భయం వల్ల మాత్రమే ప్రాణాలను రక్షించుకోవాల్సిన దుస్థితి ఉండటం ఆనాటి సామాజిక వైకల్యాన్ని ఎండగడుతుంది. దళితుడు తన అస్తిత్వాన్ని దాచుకుని గానీ, మతం మార్చుకుని గానీ బతకాల్సిన అనివార్యత అప్పట్లో ఎంతటి తీవ్రమైనదో ఈ కథ స్పష్టం చేస్తోంది.

కింద పేర్కొన్న అంశాల ద్వారా ఈ కథను లోతుగా విశ్లేషించవచ్చు:

1.2.1. వర్ణ వ్యవస్థ - అగ్రవర్ణ అహంకారం

కథానాయకుడైన వేంకటశాస్త్రి పాత్ర ద్వారా రచయిత సనాతన ధర్మం పేరుతో సాగే అమానవీయతను ఎండగట్టారు. కాశీలో పదేళ్లు శాస్త్రాలు చదివిన శాస్త్రి, "పంచములు హిందూ మతానికి చెందిన వారు కారు" అనే సిద్ధాంతాన్ని లేవనెత్తుతాడు.

"ఆయన అసలు పంచములు హిందూమతానికి సంబంధించిన వారు కారని ఓంప్రథమంలో ఒక నూతనసిద్ధాంతాన్ని లేవదీశాడు."

ఇక్కడ శాస్త్రి పాండిత్యం మానవత్వాన్ని నేర్పలేదు సదా, వివక్షను మరింత క్రూరంగా మార్చింది. ఒక మనిషిని తాకితేనే 'పాపం' చుట్టుకుంటుందనే అగ్రవర్ణ భావజాలం దళిత అస్తిత్వాన్ని ఎంతగా అవమానిస్తుందో ఈ పాత్ర ప్రతిబింబిస్తుంది.

1.2.2. ఆర్థిక దోపిడీ - ఆధునికత - కులవృత్తి

కథలో 'చెంచునాయుడు' పాత్ర భూస్వామ్య వ్యవస్థకు, పెట్టుబడిదారీ మార్పులకు ప్రతినిధి. మోటారు వాహనాలను ప్రవేశపెట్టి బండివాళ్ల పొట్ట కొట్టడం ఇక్కడ ప్రధానాంశం.

"బళ్లుచేసే వడ్రంగులకీ, ఎద్దుల బేరగాళ్ళకీ... ఆఖరికి ఎద్దుకి పచ్చి గడ్డి దోక్కొని రోజుకో ఆణాడబ్బులు తెచ్చుకొనే మాలమాదిగముండలకీ-ఇంతమందికీ కూడులేకుండా పోయింది."

దళిత దృక్పథంలో చూస్తే, ఆధునిక సాంకేతికత సంపన్నులకు లాభసాటిగా మారినప్పుడు, దాని వల్ల ఉపాధి కోల్పోయేది ప్రాథమికంగా దళిత-బహుజన శ్రామిక వర్గమేనని కరుణకుమార ఎత్తిచూపారు. ధాన్యం కొట్లు పగలగొట్టడం అనేది ఆకలి వేసిన శ్రామికుని తిరుగుబాటుకు సంకేతం.

1.2.3. శిక్షా స్మృతిలో వివక్ష

పోలయ్య పొరపాటున శాస్త్రిని తన బండిలో ఎక్కించుకున్నందుకు అతనికి విధించాలనుకున్న శిక్ష ఆనాటి అమానవీయతకు అద్దం పడుతుంది. ఇనుప కర్రను కాల్చి వాతలు పెట్టడం వంటి శారీరక హింస 'వర్ణాశ్రమ ధర్మం' పేరుతో చెల్లుబాటు కావడం దళిత సాహిత్యంలోని ప్రధాన విమర్శ.

"ఛండాలుణ్ణి తాకితే, బ్రాహ్మడు ఒళ్లు తెగ్గాల్చుకొంటేగాని ఆ పాపం సద్నాలుగు జన్మాలదాకా పోదని శాస్త్రం. నాకు కావలసిన ప్రాయశ్చిత్తం వీడికి శిక్ష."

1.2.4. మతం - ఒక రక్షణ కవచం (Dalit Strategy)

ఈ కథలో అత్యంత కీలకమైన మలుపు పోలయ్య తనను తాను 'పౌలయ్య' (క్రైస్తవుడు) గా ప్రకటించుకోవడం. ఇది నిజమైన మత మార్పిడి కంటే కూడా, అగ్రవర్ణాల దౌర్జన్యం నుండి తప్పించుకోవడానికి దళితులు ఎంచుకున్న ఒక 'రాజకీయ వ్యూహం'గా భావించాలి.

 "మేము మీ మతం విడిచి క్రయిస్తవమతం తీసుకొన్నాకూడా మీరీ ప్రకారం మమ్మల్ని ఏడిపించడం మా ఏసుప్రభువు గమనిస్తూనే ఉన్నాడు." ఇక్కడ పోలయ్యకు బైబిల్ మీద భక్తి కంటే, పాదరీల వెనుక ఉన్న బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ అధికారం మీద ఉన్న నమ్మకం కనిపిస్తుంది. అప్పటి వరకు "ఛండాలుడు" అని ఈసడించుకున్న శాస్త్రి, వాడు క్రైస్తవుడని తెలియగానే "రాజుగారి మతం" (బ్రిటిష్ వారి మతం) కాబట్టి విష్ణ్వంశ ఉంటుందని మాట మార్చడం అగ్రవర్ణాల అవకాశవాదానికి నిదర్శనం.

1.2.5. పోలయ్య కథలో సాంస్కృతిక దృక్పథం:

దళితులు తమ కులవృత్తిని వదిలి వేరే పని (బాడుగ బండి) చేయడం అగ్రవర్ణాలకు 'మదం'గా కనిపిస్తుంది.

 శాస్త్రి మాటల్లో "నువ్వు బండెక్కి? చెప్పరానివాడు తన కులవృత్తి మాని ఇంకొక వృత్తి చేసుకోవచ్చునని ఎక్కడ ఉందో చెప్పరా?" అంటాడు.

   ఇది దళితులు సామాజికంగా ఎదగకుండా, కేవలం అణచివేతకు గురైన వృత్తులకే పరిమితం కావాలనే 'మనువాద' ఆలోచనా ధోరణిని సూచిస్తుంది.

1.3.0.పోలయ్య కథాకాలం- రాజకీయ పరిస్థితులు:

'పోలయ్య' కథాకాలం నాటి భారతదేశం, ముఖ్యంగా మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ (ఆంధ్ర ప్రాంతం అప్పట్లో ఇందులో భాగంగా ఉండేది), సామాజిక మరియు రాజకీయ విప్లవాల సంధిగ్ధంలో ఉంది. ఈ కథా నేపథ్యాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి 1920 - 1940 మధ్యకాలంలోని రాజకీయ పరిస్థితులను విశ్లేషించాలి.

ప్రధానంగా మూడు రాజకీయ/సామాజిక శక్తులు ఈ కథలో ప్రతిబింబిస్తాయి:

1.3.1. గాంధీజీ హరిజనోద్యమం ప్రభావం

కథలో వేంకటశాస్త్రి "గాంధీగారు అస్పృశ్యతా నివారణోద్యమం ఆరంభించినది లగాయతు..." అని బాధపడటం మనం గమనించవచ్చు.

రాజకీయ పరిస్థితిని చూస్తే ,1932 'పూనా ఒప్పందం' తర్వాత గాంధీజీ హరిజన్ సేవక్ సంఘ్ స్థాపించి, దేశవ్యాప్తంగా 'హరిజన యాత్ర' చేపట్టారు. అస్పృశ్యతను నివారించడానికి, దళితులకు దేవాలయ ప్రవేశం కల్పించడానికి అనేక బిల్లులు (ఉదాహరణకు 1938లో మద్రాసు శాసనసభ ఆమోదించిన 'Removal of Civil Disabilities Act') ప్రతిపాదించబడ్డాయి.

కథలో ప్రతిబింబం: వేంకటశాస్త్రి వంటి సనాతన పండితులు ఈ మార్పులను 'సనాతన ధర్మ వినాశనం'గా భావించి, వాటిని అడ్డుకోవడానికి దేశాటన చేయడం ఆనాటి 'వర్ణ వ్యవస్థ' పరిరక్షకుల రాజకీయ ఆందోళనను సూచిస్తుంది.

1.3.2. బ్రాహ్మణేతర ఉద్యమ ప్రభావం

ఆనాడు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో జస్టిస్ పార్టీ (South Indian Liberal Federation) బలంగా ఉండేది. వారు అగ్రవర్ణాల (ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణుల) ఆధిపత్యాన్ని వ్యతిరేకించేవారు.

రాజకీయ పరిస్థితి: జస్టిస్ పార్టీ దళితులు, ముస్లింలు మరియు వెనుకబడిన వర్గాల హక్కుల కోసం పోరాడేది. దీనికి విరుద్ధంగా కాంగ్రెస్ పార్టీ అప్పట్లో అగ్రవర్ణాల నాయకత్వంలో ఉండేదని ఒక వాదన ఉండేది.

కథలో ప్రతిబింబం: కథలో బండివాడు (పోలయ్య) చెప్పినట్లు, మోటారు వాహనాలు రావడం వల్ల బండివాళ్ళు ఉపాధి కోల్పోవడం వెనుక చెంచునాయుడి వంటి భూస్వామ్య వర్గాల ఆర్థిక రాజకీయాలు ఉన్నాయి. అలాగే, దళితులపై కేసులు పెట్టడం, వారిని జైలుకు పంపడం వంటి అంశాలు ఆనాటి అధికార యంత్రాంగంపై భూస్వాముల పట్టును చూపిస్తాయి.

1.3.3. క్రైస్తవ మిషనరీలు - రాజకీయ రక్షణ

బ్రిటిష్ పాలనలో క్రైస్తవ మిషనరీలు విద్య, వైద్య రంగాల్లో చురుగ్గా ఉండేవి. మతం మారిన దళితులకు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం మరియు పాదరీల నుండి ఒక రకమైన సామాజిక రక్షణ లభించేది.

రాజకీయ పరిస్థితి: దళితులు హిందూ మతంలోని వివక్షను భరించలేక క్రైస్తవంలోకి మారడం ఒక రాజకీయ నిరసనగా కూడా ఉండేది. మిషనరీల ప్రభావం వల్ల అగ్రవర్ణాల వారు క్రైస్తవ దళితులపై దౌర్జన్యం చేయడానికి భయపడేవారు, ఎందుకంటే వారి వెనుక బ్రిటిష్ అధికారుల అండ ఉండేది.

కథలో ప్రతిబింబం: పోలయ్య తనను తాను 'పౌలయ్య'గా చెప్పుకోగానే వేంకటశాస్త్రి, చెంచునాయుడు భయపడి వెనక్కి తగ్గడం ఆనాటి బ్రిటిష్-మిషనరీ-సనాతన వర్గాల మధ్య ఉన్న అధికార సమీకరణాలను (Power Dynamics) స్పష్టం చేస్తుంది.

1.3.4. ఆర్థిక వ్యవస్థలో మార్పులు (రవాణా విప్లవం)

ఎద్దుల బండ్ల స్థానంలో మోటారు వాహనాలు రావడం కేవలం సాంకేతిక మార్పు కాదు, అది ఒక ఆర్థిక సంక్షోభం.

గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ దెబ్బతినడం వల్ల దళితులు, వృత్తి పనివారు ఉపాధి కోల్పోయి తిరుగుబాట్లు (ధాన్యం కొట్లు దోచుకోవడం వంటివి) చేసేవారు.

'పోలయ్య' కథలో అది గాంధీజీ సంస్కరణలు, బ్రిటిష్ అధికారం, మిషనరీల ప్రభావం మరియు సనాతన ధర్మ పరిరక్షకుల పట్టుదలల మధ్య నలిగిపోతున్న ఆనాటి సంక్షుభిత భారతీయ సామాజిక రాజకీయ చిత్రపటం కనిపిస్తుంది.

కరుణకుమార ఈ కథ ద్వారా "కుల వివక్ష కంటే అధికార భయం బలమైనది" అనే కఠిన సత్యాన్ని ఆవిష్కరించారు. పోలయ్య తన తెలివితేటలతో 'పౌలయ్య'గా మారి శిక్ష నుండి తప్పించుకోవడమనేది, దళితులు తమను తాము రక్షించుకోవడానికి పాలకుల నీడను వెతుక్కోవాల్సిన దుస్థితిని తెలియజేస్తుంది. దళిత సాహిత్య పరిభాషలో చెప్పాలంటే, ఇది ఒక 'అస్తిత్వ పోరాటం' మరియు 'సౌలభ్య మత మార్పిడి' ద్వారా పొందిన తాత్కాలిక విముక్తి.