Prof. Darla Venkateswara Rao is addressing the gathering at the ASA Alumni Meet held on 07.11.2026.
హైదరాబాద్Prof. Darla Venkateswara Rao is addressing the gathering at the ASA Alumni Meet held on 07.11.2026.
సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ (UoH)లో 7.11.2026 వ తేదీన ఉదయం పదిగంటల నుంచి సాయంత్రం వరకు ASA (అంబేద్కర్ స్టూడెంట్స్ అసోసియేషన్) పూర్వ విద్యార్థుల సమ్మేళనం నిర్వహించారు. ఈ సమావేశంలో (Alumni Meet) పాల్గొని నేను (ఆచార్య దార్ల వెంకటేశ్వరరావు) చేసిన ప్రసంగాన్ని అందిస్తున్నాను.
క్యాంపస్ ఉద్యమాల చైతన్యం – సామాజిక ఆచరణ: ASA తో మూడు దశాబ్దాల నా అనుభవం.
Prof. Darla Venkateswara Rao is addressing the gathering at the ASA Alumni Meet held on 07.11.2026.
డా.బి.ఆర్ అంబేద్కర్ గార్కీ,
అంబేద్కర్ అనుయాయులకీ జైభీములు.
పరిచయం – మూడు దశాబ్దాల సజీవ సాక్ష్యం:
ముందుగా ఈ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తున్న అంబేద్కర్ స్టూడెంట్స్ అసోసియేషన్ సభ్యులకు ఆ హృదయపూర్వక శుభాకాంక్షలు అభినందనలు.
ఇది విద్యార్థులు నిర్వహిస్తున్న కార్యక్రమం. అయితే ఇది పూర్వ విద్యార్థుల సమ్మేళనం. దీంట్లో పూర్వ విద్యార్థులు పాల్గొంటున్నారు. నన్ను ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొనమని ఏఎస్ఏ పూర్వ అధ్యక్షులు, ప్రస్తుతం మన యూనివర్సిటీలోని స్కూల్ ఆఫ్ ఎకనామిక్స్ లో ప్రొఫెసర్ గా పనిచేస్తున్న డా.నాగేశ్వరరావుగారు నన్ను ఆహ్వానించారు. నిన్న ప్రత్యేకించి నా ఛాంబర్ కి వచ్చి మరీ ఆహ్వానించారు. అందుకు ఆయనకు నా ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు తెలియజేస్తున్నాను. ఒక విశ్వవిద్యాలయం కేవలం తరగతి గదులకే పరిమితం కాదు; అది సామాజిక చైతన్యానికి, ఆత్మగౌరవ పోరాటాలకు వేదిక. హైదరాబాద్ సెంట్రల్ యూనివర్సిటీలో నేను 1996లో విద్యార్థిగా అడుగుపెట్టి, అక్కడే క్రమంగా ఎదిగి ప్రొఫెసర్‌గా బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తూ దాదాపు 30 ఏళ్లకు పైగా క్యాంపస్ పరిణామాలను దగ్గరినుండి పరిశీలించే అవకాశం నాకు లభించింది. విద్యార్థిగా మొదలైన ఈ ప్రస్థానంలో అటు విద్యార్థి దృక్కోణాన్ని, ఇటు అధ్యాపక దృక్కోణాన్ని సమన్వయం చేసుకుంటూ సాగిన ఈ ప్రయాణంలో అంబేద్కర్ స్టూడెంట్స్ అసోసియేషన్ (ASA) నిర్వహించిన చారిత్రక పాత్రను దగ్గరగా గమనించడానికి నేను ఒక సజీవ సాక్షిగా నిలిచానుకుంటున్నాను.
Prof. Darla Venkateswara Rao is addressing the gathering at the ASA Alumni Meet held on 07.11.2026.
తొలినాళ్ళ పోరాటాలు – ASA ఆవిర్భావ నేపథ్యం: యూనివర్సిటీలో నేను ప్రవేశించే నాటికి క్యాంపస్‌లో ప్రోగ్రెసివ్ స్టూడెంట్స్ ఫోరమ్ (PSF) పనిచేసేది. ఆ సమయంలో చోటుచేసుకున్న సునీత ఘటన విద్యార్థి లోకంలో పెనుమార్పులకు దారితీసింది. ఒక దళిత అమ్మాయి అయిన సునీతను ప్రేమించి, పెళ్లి చేసుకుంటానని మోసం చేసి, తర్వాత పెళ్లి చేసుకోవాలని తన కులానికి చెందిన మరొక అమ్మాయితో వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈమెను అవమానించాడు. దానికి ఆమె హాస్టల్లో ఉరి వేసుకుంది. ఆ సందర్భంగా దళిత అభ్యుదయ భావాలు గల క్యాంపస్ విద్యార్థులు న్యాయం కోసం గళమెత్తి గవర్నర్ భవనం వరకు ఊరేగింపులు తీశారు. అనేక ఉద్యమాలు చేశారు. నేను కూడా ఆ ఉద్యమంలో పాల్గొన్న వాడిని.అలా సాగిన ఉద్యమాల్లో ఐక్యంగా పోరాడిన సంఘటనలు ఇప్పటికీ నా కళ్ళముందే ఉన్నాయి. దళిత, బహుజన విద్యార్థులకు ప్రవేశాలు (Admissions) కల్పించడంలో తోడ్పాటు అందించడం మొదలుకొని, వారి హక్కుల పరిరక్షణ వరకు అప్పటి విద్యార్థులు చేసిన సేవ సామాన్యమైనది కాదు. ఆ నిరంతర ఆందోళనల నేపథ్యంలోంచే మరింత నిర్దిష్టమైన ఆశయాలతో ASA ఆవిర్భవించింది. ఆ ప్రారంభ దశలో డాక్టర్ నాగభూషణం, డాక్టర్ విస్తాలి శంకర్ రావు, డా.కాకాని సుధాకర్, డా.జి.వి.రత్నాకర్ వంటి మిత్రులతో కలిసి రాత్రింబవళ్ళు ఎస్ఏ కార్యక్రమాల గురించి చర్చించే వాళ్ళం. అప్పుడు సభల నిర్వహణ, గోడ పత్రికలు (పోస్టర్లు) అంటించడం వంటి కార్యకలాపాల్లో నేను కూడా ఒక సామాన్య కార్యకర్తగా భాగస్వామినైనందుకు నేను గర్విస్తున్నాను.
సాహిత్య, సైద్ధాంతిక ప్రభావం – గుండెడప్పు స్పృహ: క్యాంపస్‌లో కొనసాగిన విద్యార్థి చైతన్యం, క్యాంపస్ వెలుపలి సామాజిక, వైజ్ఞానిక రంగాలపై కూడా తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపింది. దళిత సాహిత్యానికి సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ ప్రారంభ కేంద్రంగా మారింది. 1995 నాటి ప్రసిద్ధ 'గుండెడప్పు' కవిత్వ సంకలనం వచ్చి నేటికీ మూడు దశాబ్దాలపైగా పూర్తయిన సందర్భంగా, 'నినాదం' పత్రికలో డీ. సాయినాథ్ రెడ్డి ఆ సంకలన చారిత్రక ప్రాధాన్యతపై రెండు పూర్తి పేజీల వ్యాసాలు రాశారు. ఆ రచనలు కేవలం పుస్తక సమీక్షలు మాత్రమే కావు; ASA ఆవిర్భావం తెచ్చిన చైతన్యాన్ని, ఉద్యమ ఘనతను ప్రతిబింబించేవిగా కూడా భావించాలి. సంస్థతో ప్రత్యక్ష సంబంధం లేని విద్యార్థులు సైతం ఇలాంటి చారిత్రక వ్యాసాలు రాయడానికి క్యాంపస్ అందించిన ప్రేరణే ప్రధాన కారణం.
ముప్పై సంవత్సరాలయిన సందర్భంగా 'గుండె డప్పు' పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించిన ఏఎస్ఏ పూర్వ విద్యార్ధులు
సంఘం ఎందుకు అవసరం? – ఆత్మగౌరవ వేదిక:
2001లో నేను అధ్యాపకుడిగా చేరాను. ఆ బాధ్యతలు చేపట్టిన తొలినాళ్లలో విశ్వవిద్యాలయంలో కొందరు విద్యార్థులపై జరిగిన రస్టికేషన్ వ్యవహారం తీవ్ర వివాదాస్పదమైంది. దానికి వ్యతిరేకంగా విద్యార్థులు నిరాహార దీక్ష చేపట్టగా, వారికి సంఘీభావం తెలపడానికి నేను సెలవు పెట్టి క్యాంపస్ కీ వచ్చాను. ఆ రోజునే ఒక విచారణ కమిటీ (Enquiry Committee) ప్రతినిధులు వచ్చారు. అప్పటికి నేను నిరాహార దీక్ష చేస్తున్న శిబిరంలోనే ఉన్నాను. ఆ కమిటీ సభ్యులు ఒక ప్రశ్న లేవనెత్తారు. "మీ సమస్యలేమైనా ఉంటే వైస్ ఛాన్సలర్ లేదా డీన్, రిజిస్ట్రార్ గారికి విన్నవించుకోవచ్చు కదా, ప్రత్యేకంగా ఒక విద్యార్థి సంఘం ఎందుకు? ఈ ఆందోళన ఎందుకు?"
వేదిక పై ఏఎస్ఏ పూర్వ విద్యార్ధులతో ఆచార్య దార్ల వెంకటేశ్వరరావు.
ఆ ప్రశ్నకు నేను ఇచ్చిన సమాధానం వాళ్లని ఆలోచింపజేసిందనిపించింది.
"బలహీనులు తమ సమస్యలు చెప్పుకోవడానికి, ఒక గొంతుకగా నిలవడానికి ఒక సంఘం అవసరం. రాజ్యాంగబద్ధంగా దక్కాల్సిన హక్కులను కాపాడుకోవడానికి ఒక సంఘం అవసరం. దళితులు, అణగారిన వర్గాలు తమ ఆత్మగౌరవాన్ని కాపాడుకోవడానికి ఒక సంఘం అవసరం, వివక్ష-అవమానాల నుంచి రక్షణ పొందడానికి ఒక సంఘటిత శక్తి అవసరం. దళితులతో ఆత్మగౌరవం కాపాడుకోవడానికి ఒక సంఘం అవసరం ఆ ఆవశ్యకతే అంబేద్కర్ స్టూడెంట్స్ అసోసియేషన్ ఏర్పాటుకు పునాది." అని చెప్పాను.
తమకు రావాల్సిన వాటికోసం అధికార వ్యవస్థల ముందు నిస్సహాయంగా నిలబడే బదులు, రాజ్యాంగం కల్పించిన సంఘటిత బలాన్ని ఉపయోగించుకోవడమే ASA ఉనికికి పరమార్థం. అది మా అందరికీ తెలిసి చేసిన ఒక సంఘ నిర్మాణం.
వేదిక పై మాట్లాడుతున్న ఆచార్య దార్ల వెంకటేశ్వరరావు
క్యాంపస్ దాటిన ఉద్యమ స్పృహ – సామాజిక బాధ్యత:
ASA కేవలం క్యాంపస్ అంతర్గత సమస్యలకే పరిమితం కాలేదు. బయటి సమాజంలో జరిగే ప్రజా ఉద్యమాల పట్ల ఎప్పటికప్పుడు స్పందించింది.
ఎస్సీ వర్గీకరణ ఉద్యమం: ధనరాజ్ ASA అధ్యక్షుడిగా ఉన్న కాలంలో సామాజిక న్యాయం కోసం సాగుతున్న వర్గీకరణ ఉద్యమానికి ASA పూర్తిస్థాయి మద్దతును ప్రకటించింది. దీని ప్రభావంతో 'బహుజన కెరటాలు' వంటి పత్రికల ద్వారా ప్రత్యేక సంచికలను తీసుకొచ్చి చర్చను తీవ్రతరం చేసింది. అందుకు ఏఎస్ఏకి నేను వ్యక్తిగతంగా కృతజ్ఞతలు తెలియజేస్తున్నాను.
ఆచార్య దార్ల వెంకటేశ్వరరావు, ఆచార్య కాకాని సుధాకర్, ఆచార్య విస్తాలి శంకరరావు, డా. నూనావత్ రాంబాబు...
తెలంగాణ ప్రజా ఉద్యమం: ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధన కోసం సాగిన ప్రజాపోరాటంలోనూ ASA తన ప్రగతిశీల వైఖరిని ప్రదర్శించి, ప్రజాకాంక్షలకు అండగా నిలిచింది.
విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకుంటూనే సమాజంలో జరుగుతున్న అన్ని అంశాలను విద్యార్థులు గమనించడమే కాదు, ఆ సమాజంలో మార్పు కోసం నిలబడటమే ఒక ఆదర్శ విద్యార్థి సంఘం చేయాల్సిన పని అని ASA నిరూపించింది.
డా.శేఖర్, ఆచార్య దార్ల, డా.దామోదరరావు, ఆచార్య విస్తాలి శంకరరావు, ఆచార్య జి.వి.రత్నాకర్ తదితరులు
విద్యా రంగంలో మార్పు – సిలబస్‌లోకి దళిత సాహిత్యం: విద్యార్థి ఉద్యమాల నుంచి పొందిన సైద్ధాంతిక ప్రేరణను ఆ తర్వాత కాలంలో దానిలో పనిచేసిన వారు బోధనా రంగంలో కూడా ఆచరణలో పెట్టడం జరిగింది. యూనివర్సిటీలో ప్రొఫెసర్ జి.వి.రత్నాకర్ వంటి వారు పుస్తకాలు, సదస్సుల ద్వారా అంబేద్కర్ తాత్వికతను సమాజంలోకి విస్తరిస్తుండగా, నేను 2004లో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్‌గా హైదరాబాద్ సెంట్రల్ యూనివర్సిటీలో చేరాను. ఒక ఏడాదిలోనే అంటే 2005లోనే తెలుగు ఎం.ఏ. పాఠ్యప్రణాళికలో (MA Syllabus) 'దళిత సాహిత్యం' అనే ఒక ఆప్షనల్ కోర్సుని అధికారికంగా ప్రవేశపెట్టాను. దళిత సాహిత్యం అంటే మరేదో కాదు, అది అంబేద్కరైట్ భావజాలం (Ambedkarite Ideology) యొక్క సృజనాత్మక అభివ్యక్తి. అణగారిన వర్గాల చరిత్రను, వేదనను, తాత్వికతను తరగతి గదుల్లో అధికారిక అధ్యయన విషయంగా మార్చడమే ఒక అధ్యాపకుడిగా నా వంతు బాధ్యతగా భావించాను.
ముగింపు:
అంబేద్కర్ చూపిన మార్గంలో పయనించడానికి ఒక్కొక్కరు ఒక్కో కార్యాచరణను (Strategy) ఎంచుకుంటారు. కొందరు పుస్తకాలు రాస్తారు, కొందరు సదస్సులు నిర్వహిస్తారు, కొందరు తరగతి గదిలో బోధిస్తారు. వీటన్నింటికీ మూల ప్రేరణ క్యాంపస్‌లలో పనిచేసే అంబేద్కర్ స్టూడెంట్స్ అసోసియేషన్ (ASA), దళిత, ప్రోగ్రెసివ్ స్టూడెంట్స్ సంఘాలు అందించే తాత్విక పునాదే ప్రధాన ప్రేరణగా నిలుస్తాయి. అణగారిన వర్గాల విద్యార్థుల్లో క్రియాశీలక ఆలోచనలను, ప్రశ్నించే తత్వాన్ని రగిలించి ఒక చారిత్రక పాత్రను పోషించిన ASA కృషి ఎప్పటికీ అభినందనీయం.
ఈ సందర్భంగా నాకు ఈ అవకాశాన్ని కలిగించిన మీ అందరికీ మరోసారి జై భీమ్ లు తెలియజేస్తూ సెలవు తీసుకుంటున్నాను.
ఆచార్య దార్ల వెంకటేశ్వరరావు, 7.11.2026.
సావిత్రి బాయి ఫూలే ఆడిటోరియం,( డి.యస్.టి), యూనివర్సిటీ ఆఫ్ హైదరాబాద్, హైదరాబాద్.
