కోనసీమ కోయిల’ పలికిన తాత్విక జీవన వేదం

 మట్టి నుంచి మౌనం వైపు: ‘కోనసీమ కోయిల’ పలికిన తాత్విక జీవన వేదం

=======================

తెలుగు సాహిత్య క్షేత్రం ఎంతో సువిశాలమైనది, ఎన్నో అద్భుతమైన ప్రక్రియలకు, నూతన ప్రయోగాలకు ఆలవాలమైనది. ఇటువంటి సాహితీ వనంలో విమర్శ, పరిశోధన, సృజన అనే మూడు భిన్నమైన పాయలను ఒకే చోట కలిపిన త్రివేణీ సంగమంగా నిలిచిన అరుదైన, విశిష్ట మేధావి ఆచార్య దార్ల వెంకటేశ్వరరావు గారు. ఆయన హైదరాబాద్ కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు శాఖలో ఆచార్యులుగా తమ బాధ్యతలను అత్యంత సమర్థవంతంగా నిర్వర్తిస్తూనే, ఆధునిక సాహిత్యంలో వస్తున్న నూతన ధోరణులపై ఎంతో లోతైన పరిశోధనలు చేస్తూ, ఆయన చేస్తున్న ఈ విశేష కృషి నిజంగా అనిర్వచనీయమైనది. ఈ అపారమైన సాహిత్య వినీలాకాశంలో దార్ల గారికి అనేకమైన విభిన్న సాహిత్య ప్రక్రియలలో అత్యంత లోతైన పరిచయం ఉండటం ఆయన బహుముఖ ప్రజ్ఞకు నిదర్శనం. అలాగే మానవ జీవనంలోని అనేక సామాజిక కోణాలను, ఎత్తుపల్లాలను ఆయన తన రచనల్లో అత్యంత సత్యనిష్ఠతో, ఏమాత్రం రాజీపడకుండా విశ్లేషించారు. ఒక విమర్శకుడిగా ఆయన ఎంతటి కచ్చితమైన నిబద్ధతను ప్రదర్శిస్తారో, ఒక సృజనకారుడిగా తన రచనల్లో అంతటి ఆర్ద్రతను, సున్నితత్వాన్ని కలిగి ఉండటం ఆయన ప్రత్యేకత అని చెప్పవచ్చు. ముఖ్యంగా దళిత, బహుజన సాహిత్యాలపై తనదైన అధికారికమైన ముద్ర వేసిన దార్ల గారు, కేవలం ఒకే సిద్ధాంతానికో లేదా ఒకే రంగానికో పరిమితం కాకుండా, సాహిత్యాన్ని ఒక సమగ్రమైన జీవన దర్శనంగా భావించే గొప్ప వ్యక్తిత్వం ఆయనది. ఒకవైపు తనదైన పదునైన విమర్శతో పాటు, మరోవైపు మృదువైన కవిత్వాన్ని కూడా సమానంగా పండించగల సవ్యసాచిగా ఆయన సాహిత్య లోకంలో కీర్తించబడుతున్నారు. ఆచార్య దార్ల వెంకటేశ్వరరావు గారు కేవలం ఒక విద్యావేత్తగానే కాకుండా, సమాజం పట్ల అత్యంత సామాజిక స్పృహ కలిగిన ఒక గొప్ప మానవతావాదిగా తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని ఏర్పరుచుకున్నారు. ఆయన రచనల్లో ఎప్పుడూ అణగారిన వర్గాల ఆవేదన ఎంతటి గాంభీర్యంతో, ఉగ్రరూపంతో ధ్వనిస్తుందో, అదే సమయంలో ప్రకృతి పట్ల ఆయనకున్న అపారమైన అనురాగం అంతే సున్నితంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. ఆయన విమర్శలో ఉన్న పదును సృజనలోకి వచ్చేసరికి అద్భుతమైన తాత్విక పరిణతిని సంతరించుకోవడం పాఠకులను ఆశ్చర్యపరుస్తుంది. ఇప్పుడు ఆయన 'హైకూ' అనే అత్యంత సూక్ష్మమైన కవితా ప్రక్రియలోకి ప్రవేశించి, 'కోనసీమ కోయిల' అనే అద్భుతమైన కావ్యంతో తన అక్షర ప్రయాణాన్ని అత్యున్నత శిఖరాలకు చేర్చారని నిస్సందేహంగా చెప్పవచ్చు.

సాధారణంగా హైకూ అనేది జపాన్ దేశంలో జన్మించిన ఒక అత్యంత సూక్ష్మమైన, నిశితమైన కవితా ప్రక్రియ. ఇది కేవలం ఐదు, ఏడు, ఐదు (5-7-5) మాత్రల పరిమితితో సాగే ఎంతో చిన్న కవితా రూపం. మనకు తెలిసినంత వరకు సాధారణంగా హైకూలు ఏకవాక్య లేదా మూడు పాదాల స్వతంత్ర భావచిత్రాలుగా, ఒకదానికొకటి సంబంధం లేని విడివిడి కవితలుగా మాత్రమే మిగిలిపోతాయి. కానీ, ఆచార్య దార్ల గారి చేతిలో ఇవి కేవలం పేర్చిన విడివిడి కవితలుగా కాకుండా, ఒక సజీవమైన స్రవంతిలా, ఒక నిరంతర ధారలా మారాయి. జననం అనగా మట్టి నుండి ప్రారంభమై, వృద్ధాప్యం వరకు సాగి, ఆపై మరణం అనగా మౌనం వరకు సాగే ఒక నిరంతర మానవ జీవన ప్రయాణంగా ఈ హైకూలు అత్యంత అద్భుతంగా అల్లబడ్డాయి. ఇందులో ఒక దశ ముగియగానే మరో దశ దానికి కొనసాగింపుగా వస్తూ, పాఠకుడిని ఒక మహత్తర యానంలోకి తీసుకువెళుతుంది. ఒక అనుభూతి మరో అనుభూతితో ముడిపడి, ఏ ఒక్క హైకూను విడదీయలేని విధంగా ఒక మహా ప్రవాహంలా ఈ కావ్య యానం ఆసాంతం కొనసాగుతుంది. ఈ అపురూపమైన అంతర్గత అనుసంధానమే ఈ అక్షర మాలికను కేవలం ఒక సాధారణ కవితా సంకలనంగా కాకుండా, ఒక పరిపూర్ణమైన 'తాత్విక కావ్యం' స్థాయికి చేర్చిందని చెప్పాలి. గతంలో ప్రముఖ కవి, జ్ఞానపీఠ పురస్కార గ్రహీత అయిన డాక్టర్ సి. నారాయణ రెడ్డి గారు తమ 'విశ్వంభర' మహాకావ్యంలో మానవుని ఉత్థాన పతనాలను శాస్త్రీయంగాను, ఆధ్యాత్మికంగానూ సుదీర్ఘమైన వచన కావ్యంగా అద్భుతంగా ఆవిష్కరించిన విషయం మనకు విదితమే. ప్రపంచంలో ఈ రెండు భిన్నమైన ఆలోచనలు ఒకదానితో ఒకటి కలవకుండా సమాంతరంగా ఎలా పయనిస్తున్నాయో ఆ మహాకావ్యంలో వారు వర్ణించారు. ఆచార్య దార్ల గారు ఆ మహాకావ్యానికి ఏమాత్రం తీసిపోని విధంగా, అదే సువిశాల జీవన గమనాన్ని అత్యంత సూక్ష్మమైన ఈ 'హైకూ' ప్రక్రియలో బంధించే సాహసోపేతమైన, అరుదైన ప్రయోగం చేశారు. సినారె గారు సుదీర్ఘమైన వచనంలో సాధించిన విశేషమైన తాత్విక లోతును, దార్ల గారు నిశితమైన భావ పరంపరతో, పదునైన పదబంధాలతో కేవలం మూడు పాదాలలో సాధించడం నిజంగా అసామాన్యమైన ప్రతిభ. ఈ కావ్యంలో బాల్యం నుండి వృద్ధాప్యం వరకు మానవుడు పొందే వివిధ దశల అనుభూతులను కవి అత్యంత లోతుగా ఆవిష్కరించారు. ఈ అనుభూతులను కేవలం భౌతికంగా జరిగే మార్పులుగానే పరిమితం కాకుండా, మానవుని అంతరంగంలో సాగే భావవాద దృష్టితోనూ ఆయన నిశితంగా విశ్లేషించారు. సమాజంలో మనిషి నిత్యం ఎదుర్కొనే ఒడిదుడుకులు, మానవుల విభిన్న ఆలోచనా విధానాలు, వారిలో నిరంతరం జరిగే తార్కిక సంఘర్షణలు ఇందులో అడుగడుగునా కళ్లకు కట్టినట్లు వర్ణితమయ్యాయి. ముఖ్యంగా, జీవితపు ఆఖరి అంకంలో మనిషి మరణించేది, అది కేవలం జీవక్రియలు ఆగిపోయే ఒక 'భౌతిక శాస్త్రమా'? లేక అది ఆత్మ, అంతరాత్మ, జీవాత్మల పరమార్థ తత్వమా? అనే మహత్తరమైన జిజ్ఞాసను కవి ఏకపక్షంగా ఎక్కడా తీర్పునివ్వలేదు. పాఠకుల ముందు దాన్ని ఒక లోతైన 'ప్రశ్నార్ధకంగానే' ఉంచి ఆలోచింపజేశారు. ఒక గొప్ప తాత్విక కవి మాత్రమే చేయగలిగే అత్యున్నత నిలకడ ఇది అనడంలో సందేహం లేదు.

ఈ కావ్యాన్ని కవి 18 భాగాలుగా విభజించడంలోని ఆంతర్యం వెనుక ఎంతో గొప్ప తాత్వికత దాగి ఉంది. భారతీయ తాత్విక చింతనలో అష్టాదశ పురాణాలు, అలాగే భగవద్గీతలోని పద్దెనిమిది అధ్యాయాలు మనిషికి సంపూర్ణ జీవన మార్గాన్ని ఎలా బోధించాయో, ఈ కావ్యంలోని పద్దెనిమిది సోపానాలు కూడా సరిగ్గా అలాగే నడుస్తాయి. దానికి తోడు ఇందులో జపాన్ దేశపు 'జెన్' (Zen) తాత్విక చింతన కూడా అంతర్లీనంగా అద్భుతంగా ఇమిడి ఉంది. ముఖ్యంగా భారతీయ సమాజంలో 18 అనే సంఖ్యకు ఒక విశిష్టమైన జీవ శాస్త్రీయ, ఆధ్యాత్మిక నేపథ్యం ఉంది. ఒకటి మరియు ఎనిమిది అంకెలను కలిపితే వచ్చేది తొమ్మిది (1+8=9). ఈ తొమ్మిది అనగా మానవ దేహంలోని 'నవరంధ్రాలకు' ప్రతీక. ఈ భూమి మీద మానవుని జీవన వ్యాపారమంతా ప్రధానంగా ఈ నవరంధ్రాలతోనే ముడిపడి, వాటిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ విశిష్టమైన అంకెల వెనుక ఉన్న అపారమైన శాస్త్రీయతను, జెన్ తాత్విక చింతనను అత్యంత సమర్థవంతంగా సమన్వయం చేసుకుంటూనే, కవి ఈ మానవ యానాన్ని పద్దెనిమిది భాగాలుగా నిర్మించే అద్భుతమైన ప్రయత్నం చేశారు. మానవుని జీవన వ్యాపారమంతా ముందుగా భౌతికమైన మట్టితోనే ముడిపడి ఉంది. జపాన్ 'జెన్' తత్వంలో మూలాలను స్మరించడం అనేది ఒక గొప్ప ధ్యాన స్థితి. దార్ల గారు ఈ కావ్యాన్ని 'మట్టి'తో ప్రారంభించడం వెనుక ఖచ్చితంగా ఈ అస్తిత్వవాద కోణమే దాగి ఉంది. 

“కోనసీమలో 

మట్టి చినుకు రాగం 

ముత్తైదువ నవ్వు!” అంటూ కవి మట్టి వాసనను కేవలం ఒక ప్రకృతి వర్ణనగా మాత్రమే కాకుండా, ప్రాణోద్భవానికి ఆరంభంగా గుర్తించారు.

ఆ తర్వాత బాల్యాన్ని సామాజిక కల్మషం ఏమాత్రం అంటని దైవత్వానికి ప్రతీకగా చూపిస్తూ

“నింగి జాబిలి 

నేలపైన నవ్వెను 

ముద్దుల బాబు” అనే హైకూ ద్వారా చిన్ననాటి అమాయకత్వంలోని అసలైన అందాన్ని పట్టుకున్నారు. నవరంధ్రాలతో కూడిన ఈ భౌతిక దేహానికి తొలినాళ్ళలో ఎలాంటి భావవాద కల్మషాలు అంటవని ఎంతో వివరిస్తూ

“కమల దళాలు 

చిన్ని చిన్ని చేతులు 

 కమల దళము” అని అత్యంత సున్నితంగా అక్షరాల్లో మలిచారు. ఇక మనిషి వ్యక్తిత్వాన్ని నిర్మించేది, భౌతికమైన దేహానికి భావోద్వేగాలను అద్దేది కుటుంబ వ్యవస్థే. ఆ కుటుంబంలో అమ్మ త్యాగాన్ని ఎంతో ఆర్ద్రంగా వర్ణిస్తూ “కరిగిపోయేను 

 వెలుగునిచ్చే వత్తిలా 

అమ్మ జీవితం” అనే అద్భుతమైన దృశ్యకావ్యాన్ని కవి ఆవిష్కరించారు. అలాగే నాన్నను కుటుంబానికి పునాదిగా చూస్తూ 

“మోయును బరువు 

 బిడ్డల ఎదుగుదలకై 

నిచ్చెన నాన్న” అనే భావం తండ్రి బాధ్యతను శిఖరాగ్రాన నిలబెడుతుంది. నాన్న చేసే నిశ్శబ్దమైన త్యాగానికి 

“చిరిగిన చొక్కా 

బిడ్డ కొత్త బట్టలు 

నాన్న సంబరం” అనే హైకూ కచ్చితంగా అద్దం పడుతుంది. ఇక్కడ కవి వ్యక్తపరిచిన తార్కిక సంఘర్షణ ఏమిటంటే, తన భౌతిక దేహం నశిస్తున్నా, తన సంతానం ఎదుగుదల అనే భావవాదం కోసం తల్లిదండ్రులు పడే తపన. దీనిని మరింత విశ్లేషిస్తూ... 

“కలిసి ఉన్నప్పుడు 

మహావృక్షమే కుటుంబం 

నీడ నిచ్చును” అని కుటుంబ సామాజిక భద్రతను విశ్లేషించారు.

దార్ల గారు ‘శ్రమ'ను దైవంగా భావించే ఒక గొప్ప కర్మ యోగి. భౌతికమైన శ్రమ ద్వారా భావవాదపరమైన దైవత్వాన్ని ఎలా చేరుకోవచ్చో వివరిస్తూ... 

“శిల్పి శ్రమలో 

రాయి దైవమయే 

చెమట పూజ!” అని శ్రమలోని పవిత్రతను ప్రపంచానికి చాటారు. ఒక సామాజిక విమర్శకుడిగా ఆయన కలం సమాజంలోని అంతరాలను తీవ్ర స్థాయిలో ప్రశ్నిస్తుంది. నేటి యాంత్రిక జీవనంలో దెబ్బతింటున్న మానవ సంబంధాలను 

“మనుషుల మధ్య 

 ప్రేమ లేని గోడ 

 ఒంటరి ద్వీపం!” అంటూ పాఠకుల కళ్లకు కట్టారు. అలాగే సమాజంలోని ఆర్థిక అసమానతలను నిర్భయంగా ఎత్తిచూపుతూ... 

“చెత్త కుప్పలో 

మెతుకు కోసం వెతుకు 

దేశ భాగ్యం” అని కవి చేసిన వ్యంగ్యాస్త్రం నేటి సమాజ దుస్థితిని తీవ్రంగా ప్రశ్నిస్తుంది. అలాగే స్త్రీల రక్షణపై స్పందిస్తూ...

 “ఆడబిడ్డపై 

 జరుగుతున్న దాడులు 

 మానవ ద్రోహం” అంటూ సామాజిక బాధ్యతను ఒక వాడియైన శస్త్రంలా సంధించారు. ఈ మహాకావ్య విస్తృతికి సైన్స్, ఆధ్యాత్మికతల అపూర్వ సమన్వయం అనే భాగం ఒక ప్రాణవాయువు లాంటిది. దార్ల గారు ఈ కావ్యంలో లేవనెత్తిన అతిపెద్ద ప్రశ్న ఏమిటంటే, ఈ సృష్టికి మూలం శాస్త్రమా? లేక ఆధ్యాత్మిక తత్వమా?. 

ఒక హైకూ కవి విజ్ఞానశాస్త్ర ప్రతీకలను వాడుతూనే వాటికి మునుపెన్నడూ లేనివిధంగా ఆధ్యాత్మికతను జోడించడం బహుశా మన తెలుగులో ఇదే తొలిసారి కావచ్చు. “టెలిస్కోపులో 

కనిపించని దేవుడు 

కంటి పాపలో!” అంటూ భౌతికమైన అన్వేషణ కన్నా, భావవాదపరమైన అంతరంగ శోధన గొప్పదన్న అద్వైతాన్ని కవి బోధించారు. కృత్రిమ మేధస్సు గురించి ఎంతో లోతుగా ప్రస్తావిస్తూ... 

“రోబోకు ప్రాణం? 

సైన్సు ఓడిపోయే చోట 

ఆత్మ ఉదయించు!” అని ఆత్మ యొక్క విశిష్టతను ఉన్నతంగా చాటారు. భౌతికదేహానికి, ప్రాణానికి మధ్య ఉన్న సున్నితమైన సమతుల్యతను... 

“రెక్క సైన్సు 

ఎగిరే ఊపిరి దైవం 

పక్షి జీవితం!” అని అద్భుతంగా నిర్వచించారు. చివరికి ఆధునిక జీవశాస్త్రమైన డి.ఎన్.ఏ ని కర్మ ఫల సూత్రంగా మలుస్తూ...

 “డి.ఎన్.ఏ కోడ్ 

కర్మ ఫల సూత్రమే 

సృష్టి సంతకం!” అని విశ్లేషించడం కచ్చితంగా కవి ప్రయోగాత్మక మేధస్సుకు గీటురాయి అని చెప్పాలి. బౌద్ధ ధర్మంలోని కర్మతత్వం, హిందూమత భావనలోని కర్మసిద్ధాంతం మధ్య ప్రాథమికమైన వ్యత్యాసాన్ని సైతం ఈ కావ్యం స్పృశించింది. హిందూమతంలో కర్మ అనేది ఆత్మతో ముడిపడి ఉంటుంది; ఒక ఆత్మ తన మునుపటి జన్మల ఫలాలను అనుభవిస్తూ, దైవిక నిర్ణయం లేదా ఒక శాశ్వతమైన 'నేను' (ఆత్మ) ఆధారంగా పునర్జన్మ పొందుతుందని వివరిస్తుంది. కానీ బౌద్ధంలో 'అనాత్మ' అంటే ఆత్మ అనేది శాశ్వతం కాదు అనే సిద్ధాంతం ప్రధానమైనది. ఇక్కడ కర్మ అంటే కేవలం 'చేతన' లేదా సంకల్పం మాత్రమే. బౌద్ధం ప్రకారం, కర్మ అనేది ఒక వ్యక్తిపై విధించబడిన దైవిక శిక్ష లేదా బహుమతి కాదు; అది ఒక కార్య-కారణ సంబంధం. విత్తనం నాటితే చెట్టు ఎలా వస్తుందో, ఒక ఆలోచన లేదా పని తన ప్రభావాన్ని తాను చూపుతుంది. ఇక్కడ అనుభవించే వ్యక్తి శాశ్వతమైన ఆత్మ కాదు, అది ఒక నిరంతర చైతన్య ప్రవాహం మాత్రమే. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, హిందూమతంలో కర్మ ఆత్మ చుట్టూ తిరిగితే, బౌద్ధంలో అది కేవలం మనిషి సంకల్పం, దాని పర్యవసానాల చుట్టూ తిరుగుతుంది.

ఇటువంటి లోతైన తార్కిక సంఘర్షణ, మనిషి తనలోని కోరికలతో చేసే అంతరంగ పోరాటమే ఈ సోపానం. కోనసీమ బిడ్డగా ఆయన సప్త గోదావరి పాయలను మానవ అనుభూతులకు అద్భుతమైన ప్రతీకలుగా మలిచారు. “నది నడక 

ఎన్ని మలుపులో 

జీవన యాత్ర!” అంటూ జీవితంలోని కష్టనష్టాలను నది మలుపులతో పోల్చారు. గోదావరి అలలను “సుఖదుఃఖాల హోరు” గా భావిస్తూనే, ఈ ప్రవాహంలో మనిషి తనలోని శత్రువులను జయించాలన్నారు. 

“కోపపు చిచ్చు 

 తగలబడేది మనమే

క్షమయే చల్లదనము!” అంటూ క్రోధం ఎదుటివారిని కాక తన దేహాన్నే దహిస్తుందనే మనస్తత్వ శాస్త్ర సత్యాన్ని ఒక అపురూపమైన సూక్తిలా అందించారు.

లౌకిక వ్యామోహాలన్నీ దాటిన తర్వాత నవరంధ్రాల దేహం చేరే అత్యున్నత స్థితిని ఈ కావ్యం చివరి సోపానాలు ఎంతో గొప్పగా వివరిస్తాయి. జెన్ తత్వంలోని 'నిశ్శబ్ద ధ్యానం' (Satori) ఇక్కడే ఆవిష్కృతమవుతుంది. 

“తుఫానులో దీపం 

చలించని మనస్సు 

ధీరుడి లక్షణం!” అని స్థితప్రజ్ఞతను కవి అత్యుత్తమంగా నిర్వచించారు. బంధాల మధ్య ఉంటూనే అనాసక్తంగా జీవించడాన్ని...

 “సంసారమందున 

తామరాకు పై నీరు 

ముట్టని బంధం!” అని వేదాంతాన్ని కేవలం ఒక చిన్న బొట్టులో చూపించారు. శబ్దం కంటే నిశ్శబ్దానికే ఎక్కువ విలువనిస్తూ... 

“కోయిల మౌనం 

పాటలో ఉండదు 

నిశ్శబ్దంలోనే!” అన్నారు. చివరగా మనిషి మరణం అనే గమ్యాన్ని చేరుకున్నప్పుడు దార్ల గారు ఒక అద్భుతమైన తాత్విక ప్రశ్నను సంధించారు. ఆ మరణం కేవలం భౌతిక జీవక్రియ ఆగిపోవడమా? లేక ఆత్మ ఈ విశాల విశ్వంలో లీనమవ్వడమా?. “నది సముద్రమై / తన ఉనికిని మరచి / అనంతం లోన!” అనే పంక్తులతో ఈ మహాకావ్యం పరిపూర్ణతను పొందుతుంది. నది తన పరిమిత ఉనికిని సముద్రంలో ఎలాగైతే కరిగించుకుంటుందో, అలాగే మనిషి తన అహాన్ని వీడి అనంతమైన విశ్వ చైతన్యంలో లీనమవ్వడమే 'జీవన్ముక్తి' అని కవి ఏకపక్షంగా చెప్పకుండా, పాఠకుడి అంతరంగంలో ఒక గొప్ప తాత్విక అన్వేషణకు నాంది పలికారు. మానవ జీవన ప్రయాణం ఒకవైపు భౌతిక అన్వేషణ వైపు, మరొకవైపు ఆధ్యాత్మిక మార్గాన్ని వెతుక్కోవడం వైపు నిరంతరం కొనసాగుతూ ఉంటుంది. ఈ రెండింటిని కోనసీమ కోయిల హైకు కావ్యం లో మానవుని అంతర్గత సంఘర్షణగా కవి వర్ణించాడు. దీనిని ఒకసారి చదివితే కవి భౌతిక వాదేమో అనిపిస్తుంది, మరోసారి చదివితే కవి ఆధ్యాత్మిక తత్వాన్ని చెప్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది. రెండింటిని సమదృష్టితో చూసినప్పుడు ఈ విశ్వంలో మానవుడు పడుతున్న సంఘర్షణకు ఇది ఒక గొప్ప ప్రతీకాత్మక కావ్యంగా కనిపిస్తుంది. మనిషి బాహ్య ప్రపంచాన్ని జయించే క్రమంలో సైన్స్ మరియు తర్కాన్ని ఆశ్రయిస్తూ చేసే భౌతిక శోధన ఒక వైపు కనిపిస్తే, తన ఉనికిని తాను తెలుసుకోవడానికి అంతరంగ మౌనంలోకి సాగించే ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణం మరోవైపు కనిపిస్తుంది. కవి ఈ రెండింటిని పరస్పర విరుద్ధమైనవిగా కాకుండా, పక్షికి ఉండే రెండు రెక్కల వలె జీవన సమతుల్యతకు ఖచ్చితంగా అవసరమైనవిగా చిత్రించారు. మనిషి పుట్టింది మొదలు అనేక జనన మరణాలు కొనసాగుతున్న నేటి వరకు జరుగుతున్న ప్రగతిశీలతను, పరిణామాన్ని భౌతిక సత్యాలతో నిరూపించే ప్రయత్నం జరుగుతూనే ఉంది, అయినా అన్వేషణలు కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. కవి ఈ రెండు రకాల అన్వేషణల మధ్య మానవ జీవితం బాల్యం, యౌవనం, వివాహం, బాధ్యతలు, సంఘర్షణలు, మళ్లీ పసి పిల్లవాడిగా మారిపోవడం లాంటి నిరంతర పయనాన్ని ఎంతో గొప్పగా చూపించారు. 

భౌతికమైన సత్యాలు అనిపించేవి ఆధ్యాత్మిక సత్యాలు కావడం, ఆధ్యాత్మిక సత్యాలుగా కనిపించేవి భౌతిక సత్యాలు కావడం... హైకూ తత్వం అందించిన గొప్ప అనుభూతి సత్యం. అదే ఈ కావ్యంలోని పరమార్థం, జీవన తత్వం. ఆచార్య దార్ల వెంకటేశ్వరరావు గారి 'కోనసీమ కోయిల' కేవలం ఒక కవితా సంపుటి కాదు; అది మనిషి అంతరంగాన్ని మేల్కొలిపే ఒక 'తాత్విక జీవన వేదం'. సినారె గారి 'విశ్వంభర' మహాకావ్యంలో మానవ పరిణామ క్రమాన్ని ఒక మహా ప్రవాహంలా చూస్తే, దార్ల గారి ఈ హైకూ కావ్యంలో ఆ ప్రవాహంలోని ప్రతి నీటి బిందువులోనూ విశ్వరూపాన్ని మనం దర్శించవచ్చు. మట్టితో మొదలైన భౌతిక దేహపు ప్రయాణం, నవరంధ్రాల ద్వారా ప్రపంచాన్ని అనుభవిస్తూ.. తార్కిక సంఘర్షణలను దాటుకుని చివరకు 'మౌనం' అనే ఆధ్యాత్మిక శిఖరానికి చేరుకోవడం ఇందులో అత్యంత సహజంగా ఆవిష్కృతమైంది. ఈ కావ్యంలోని ప్రతి హైకూ జీవితంలోని ఒక మధుర క్షణాన్ని బంధించిన స్నాప్ షాట్ లా అనిపిస్తూనే, మనల్ని లోతైన ఆత్మాన్వేషణ వైపు నడిపిస్తుంది. ఒక ఆధునిక విమర్శనాత్మక, పరిశోధనాత్మక దృష్టితో విశ్లేషించినప్పుడు తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో హైకూల ద్వారా నిర్మితమైన తొలి తాత్విక మహాకావ్యంగా 'కోనసీమ కోయిల' ఎప్పటికీ ఒక అక్షర ధ్రువతారగా చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుంది.

✍️డా. బండారు విజయ్ కుమార్

(ఈ వేళ దినపత్రిక, 3.8.2026 సౌజన్యంతో)(