నాలో మిగిలిన నేను 14 ఖాళీ కుర్చీ

 

నాలో మిగిలిన నేను

(దీర్ఘ కావ్యం)

14. ఖాళీ కుర్చీ

ఈ మధ్య
ఒక కుర్చీపైనే
ఎక్కువసేపు కూర్చుంటున్నాను.

ఆ కుర్చీనే ఎక్కువ సేపు చూస్తున్నాను

గోడకు ఆనుకుని అది నిశ్శబ్దంగా ఉంది.

ఎవరో కొద్దిసేపటి క్రితమే
దాని మీద నుంచి లేచి వెళ్లినట్టుంది.

కూర్చున్న మనిషి
తనతోపాటు
తన ఉనికినంతాతీసుకెళ్లలేకపోయినట్టుంది.

కుర్చీ మీద ఇంకా ఏదో మిగిలి ఉంది.

ఒక శరీరపు వెచ్చదనమా?
ఒక మనిషి అలసటా?
చాలాసేపు కూర్చుని
చెప్పుకున్న మాటల ఆనవాళ్లా?

లేక
అక్కడ కూర్చున్న మనిషి
తిరిగి వస్తాడనే గది పెట్టుకున్న ఆశా?

నాకు తెలియదు.

కుర్చీఏమీ చెప్పలేదు.

దాని నాలుగు కాళ్లూ నేలను ఆనుకుని ఉన్నాయి.

దాని వీపు గోడవైపు తిరిగి ఉంది.

దాని మీదఎవరూ లేరు.

అయినా
అది కేవలం కుర్చీగా
నాకు కనిపించడం లేదు.

ఎవరో ఒకరు తమ సమయాన్ని
కొంతసేపు అక్కడ వదిలి వెళ్లినట్టు,
తమ అలసటను చెక్కకు అప్పగించినట్టు,
తమ మాటల్లో మిగిలిపోయిన
కొంత మౌనాన్ని
దాని మీద కూర్చోబెట్టినట్టు అనిపిస్తోంది.

ఒక వస్తువుకు మనిషి ఇచ్చే అర్థం
దాని ఆకారంతోనే పూర్తికాదు.

దానితో ముడిపడిన
మన అనుభవాలు కూడా
దాని రూపంలో భాగమవుతాయి.

అందుకే అందరికీ ఒకేలా కనిపించే కుర్చీ
నాకు మాత్రంఒక జీవితపు జాడలా కనిపిస్తోంది.

కిటికీలోంచి గాలి లోపలికి వచ్చింది.

కుర్చీనితాకకుండానేదాని చుట్టూ తిరిగింది.

కొద్దిసేపుదాని మీద వెలుగు పడింది.

చెక్క మీదచిన్నని మెరుపు కనిపించింది.

తర్వాత
సూర్యకాంతినేలమీదకు జారిపోయింది.

కుర్చీమళ్లీ మామూలుగా కనిపించింది.

వెలుగు వచ్చి వెళ్లింది.

గాలి వచ్చి వెళ్లింది.

గదిలోని శబ్దాలు వాటి దారిన అవి వెళ్లిపోయాయి.

కుర్చీ మాత్రంఅక్కడే ఉంది.

వచ్చినవారినిఎవరినీ ఆపలేదు.

వెళ్లిపోయినవారిని
ఎవరినీ వెనక్కి పిలవలేదు.

దాని మీద కూర్చున్నవారి
బరువును మోసింది.

వారు లేచిన తర్వాత
తిరిగి తన ఆకారంలోకి వచ్చింది.

మనిషి జీవితంలో
ఎన్ని వస్తువులు ఇలాగే సాక్షులుగా ఉంటాయో!

మన నవ్వులు విన్న గోడలు,
మన కన్నీళ్లను చూసిన కిటికీలు,
మన కోపాన్ని భరించిన తలుపులు,
మన అలసటను మోసిన మంచాలు,
మన ఏకాంతాన్ని పంచుకున్న కుర్చీలు—

వాటికి మన కథలన్నీ తెలియవు.

అయినా మన జీవితంలోని
కొన్ని ముఖ్యమైన క్షణాలు
వాటి సమక్షంలోనేజరిగి ఉంటాయి.

ఒక ఉత్తరం చదివినప్పుడు
మన చేతులు వణికిన క్షణం,
ఒక శుభవార్త విన్నప్పుడు
మన ముఖం వెలిగిన సమయం,
ఒకరి రాక కోసం
ఎదురుచూస్తూ గడిపిన సాయంత్రం,
ఎవరో వెళ్లిపోయాక

గడియారం శబ్దం మాత్రమేవినిపించిన రాత్రి

ఇవన్నీ
ఏదో ఒక వస్తువు సమక్షంలోనే
మనలో నిలిచిపోయి ఉంటాయి.

కాలం
ఆ వస్తువుల మీదుగా ముందుకు సాగిపోతుంది.

వాటి ఆకారాలుకొద్దిగా మారవచ్చు.

రంగులు వెలిసిపోవచ్చు.

చెక్క మీద గీతలు పెరగవచ్చు.

అయినావాటితో ముడిపడిన
మన అనుభవాలు
మన లోపల
మరో రూపంలో నిలిచి ఉంటాయి.

కుర్చీని చూస్తున్నప్పుడు
నాకు కనిపిస్తున్నది
చెక్కతో చేసిన ఒక వస్తువు మాత్రమేనా?

లేక
ఆ వస్తువుతో పాటు

కాలం నాలో వదిలినఒక జ్ఞాపకమా?

ఆ కుర్చీకి ఎదురుగా మరో కుర్చీ ఉంది.

రెండూ
ఒకదానికొకటి ఎదురుగా
నిశ్శబ్దంగా నిలిచాయి.

మధ్యలోకొంత ఖాళీ స్థలం ఉంది.

అక్కడ
ఒకప్పుడు మాటలు కూర్చుని ఉండవచ్చు.

ఒకరు మాట్లాడుతుంటే
మరొకరు వింటూ ఉండవచ్చు.

ఒకరు నవ్వితే
మరొకరి ముఖంలో
నవ్వు విరబూసి ఉండవచ్చు.

ఒక ప్రశ్న
గది నిండా తిరిగి
సమాధానం కోసం
ఎదురుచూసి ఉండవచ్చు.

ఒక సమాధానం
పెదవుల దాకా వచ్చి
అక్కడే ఆగిపోయి ఉండవచ్చు.

కొన్ని మాటలు
మనుషుల మధ్య వంతెనలు నిర్మిస్తాయి.

కొన్ని మాటలు
చిన్న గోడలను కడతాయి.

మరికొన్ని మాటలు
గోడల మధ్య
ఒక చిన్న కిటికీని తెరుస్తాయి.

కానీ
చెప్పకుండా మిగిలిపోయిన మాటలు
ఎక్కడికి వెళ్తాయి?

వాటినిఎవరికి అప్పగించాలి?

వాటికిఏ గది కేటాయించాలి?

బహుశా
అవి మనుషులు వెళ్లిపోయిన తర్వాత కూడా
వారి మధ్య

ఖాళీగా మిగిలిన స్థలంలోనే నివసిస్తాయేమో.

ఒకప్పుడు
ఎదురెదురుగా కూర్చున్న ఇద్దరు
ఇప్పుడు
వేర్వేరు దారుల్లో నడుస్తుండవచ్చు.

వారి మధ్యజరిగిన సంభాషణలు
ఇతరులకు ఎప్పటికీ తెలియకపోవచ్చు.

ఒకరు పలికిన మాట
మరొకరి జీవితాన్ని మార్చి ఉండవచ్చు.

ఒకరు చూపిన చూపు
మరొకరి మనసులో
ఏళ్ల తరబడి నిలిచి ఉండవచ్చు.

ఒకరు చెప్పిన చిన్న ఓదార్పు
మరొకరు జీవితంలో
అత్యంత కష్టమైన రోజును
దాటడానికి సహాయపడి ఉండవచ్చు.

సంభాషణ ముగుస్తుంది.

మనుషులు లేస్తారు.

కుర్చీలు ఖాళీ అవుతాయి.

గది తన మామూలు నిశ్శబ్దంలోకి
తిరిగి వెళ్తుంది.

అయితే
ఆ సంభాషణలో పుట్టిన మార్పు
అక్కడితో ముగిసిపోదు.

అది
ఎవరో ఒకరి ఆలోచనలో,
మరొకరి నిర్ణయంలో,
ఇంకొకరి ప్రవర్తనలో
కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.

మనుషులుఒకరినొకరు విడిచిపెట్టి వెళ్లినా

వారి మధ్య జరిగిన జీవితం
వారిలో ఎవరో ఒకరిలో మిగిలే ఉంటుంది.

కుర్చీల మధ్య ఉన్న ఖాళీ
నాకు ఇప్పుడు ఖాళీగా కనిపించడం లేదు.

అది ఎప్పుడో జరిగిన ఒక సంభాషణకు
చెప్పని మాటలకు వినిపించని సమాధానాలకు,
తిరిగి పలకలేని స్వరాలకు
ఒక నిశ్శబ్ద చిరునామాలా కనిపిస్తోంది.

గదిలోని గోడలను చూశాను.

అవి ఏమీ మాట్లాడడం లేదు.

ఎవరు వచ్చారో వాటికి తెలుసనిపిస్తుంది.

ఎవరు వెళ్లిపోయారో వాటికి తెలిసినట్టనిపిస్తుంది.

ఎన్ని నవ్వులు వాటి మధ్య ప్రతిధ్వనించాయో!

ఎన్ని వాదనలువాటి సమక్షంలో జరిగాయో!

ఎన్ని నిర్ణయాలు ఈ గదిలోనే రూపం దిద్దుకున్నాయో!

ఎన్ని కలలు ఈ నాలుగు గోడల మధ్య
మొదటిసారి మాటలుగా మారాయో!

ఎన్ని నిరాశలు ఎవరూ చూడకుండా
ఇక్కడే కూర్చుని ఉండిపోయాయో!

అయినా గోడలు ఎవరి పక్షమూ వహించలేదు.

వాదనలో ఒకరి మాటకు బలం చేకూర్చలేదు.

మౌనంలో మరొకరి బాధను ప్రశ్నించలేదు.

గెలిచినవారి విజయాన్ని తమ మీద రాసుకోలేదు.

ఓడిపోయినవారి బాధను తమ రంగులో కలుపుకోలేదు.

అవి అక్కడే ఉన్నాయి.

వాటి ముందుమనుషులు తమ జీవితాలను
తమకు తెలిసిన రీతిలో గడిపారు.

మనిషి జ్ఞాపకాలకుగోడలు సాక్షులవుతాయి.

కాలం వాటినినిశ్శబ్దంగా దాటిపోతుంది.

గోడల రంగు మారుతుంది.

వాటికి కొత్త చిత్రాలు తగులుతాయి.

కొన్ని పాత గుర్తులు
కొత్త రంగు కింద మరుగున పడిపోతాయి.

అయినా ఆ గదిలో జీవించినవారి అనుభవాలు

వారి మనసుల్లో

వేరే రంగులతో నిలిచిపోతాయి.

ఒక ఇంటిని ఇటుకలతో కట్టవచ్చు.

గోడలకురంగులు వేయవచ్చు.

గదులకుకొత్త పేర్లు పెట్టవచ్చు.

అయితే ఆ ఇంటిని నిజంగా ఇల్లుగా మార్చేది
అక్కడ కలిసి గడిపిన కాలం మాత్రమే.

ఒకరినొకరు పలకరించుకున్న ఉదయాలు.

అలసిపోయి తిరిగివచ్చిన సాయంత్రాలు.

భోజనం చుట్టూ చేరిన మనుషులు.

ఎవరైనా ఆలస్యంగా వస్తే తలుపు వైపు తిరిగే చూపులు.

ఒకరి మాటకు మరొకరు
సమాధానం చెప్పిన సందర్భాలు.

ఒకరు మాట్లాడలేని వేళ
మరొకరు మౌనంగా పక్కన కూర్చున్న క్షణాలు.

ఇవన్నీ కలిసే ఒక ఇంటికి అంతరంగాన్ని ఇస్తాయి.

మనుషులు మారవచ్చు.

గదులు మారవచ్చు.

చివరికి ఇల్లు కూడా మారవచ్చు.

అయినా
అక్కడ మనం అనుభవించిన జీవితం
మనలో ఒక ఇంటిని నిర్మించుకుంటుంది.

కొన్నిసార్లు
ఆ ఇంటి తలుపు
ఒక పాత వాసనతో తెరుచుకుంటుంది.

ఒక పరిచయమైన స్వరంతో తెరుచుకుంటుంది.

ఎన్నాళ్లుగానో చూడని
ఒక కుర్చీని చూసినప్పుడు కూడా తెరుచుకోవచ్చు.

నేను కుర్చీ దగ్గరకు వెళ్లాను.

చేయి ఆనించాను.

చెక్కకొద్దిగా చల్లగా ఉంది.

ఒకప్పుడు
దాని మీద కూర్చున్న మనిషి
తన చేతులను
దాని అంచుల మీద ఉంచి ఉండవచ్చు.

అలసిన వీపును
దాని మీద ఆనించి ఉండవచ్చు.

ఆలోచనలో మునిగి
తన చూపును ఎక్కడికో పంపించి ఉండవచ్చు.

చెప్పాల్సిన మాటను
మనసులోనే పలికించి ఉండవచ్చు.

ఎవరినో గుర్తుచేసుకుని
చిరునవ్వు నవ్వి ఉండవచ్చు.

లేదా
ఏమీ ఆలోచించకుండా
కొద్దిసేపు అలా కూర్చుని ఉండవచ్చు.

మనిషి కూర్చోవడం
కేవలం శరీరానికి విశ్రాంతి ఇవ్వడం మాత్రమేనా?

కొన్నిసార్లు కూర్చోవడం అంటే
తనలోని అలసటకు ఒక స్థలం ఇవ్వడం.

కొన్నిసార్లు
అది ఒకరి మాట వినడానికి
తన సమయాన్ని కేటాయించడం.

మరికొన్నిసార్లు
ఏమీ చెప్పలేని మనిషి పక్కన
మౌనంగా ఉండటం.

ఒక కుర్చీ
ఈ చిన్న చిన్న అవసరాలకు
ఎంత సహజంగా చోటిస్తుంది!

దాని మీద కూర్చునే మనిషి
ఎవరో తెలుసుకోవాలని
అది అడగదు.

అతని వయసు ఎంతనిప్రశ్నించదు.

అతని దగ్గర ఎంత అధికారం ఉందో కొలవదు.

అతని జీవితంలో
ఎన్ని విజయాలున్నాయోలెక్కపెట్టదు.

అలసిన శరీరం
దాని మీద వాలుతుంది.

కొద్దిసేపు
తన బరువును దానికి అప్పగిస్తుంది.

కుర్చీ ఆ బరువును మోస్తుంది.

ఆ చిన్న పనిలోనే
దాని ఉపయోగం ఉంది.

మనిషి జీవితంలో కూడా
కొన్ని గొప్ప పనులు
ఇలాగే నిశ్శబ్దంగా జరుగుతాయి.

ఎవరైనా చెప్పుకునే వరకు
వారి మాట వినడం.

ఒకరి బాధను
వెంటనే తీర్పుగా మార్చకుండా
కొద్దిసేపు పక్కన కూర్చోవడం.

అలసిపోయిన మనిషికి
తన అలసటను దాచుకోవాల్సిన అవసరం లేని
ఒక చోటును ఇవ్వడం.

ఒకరి మౌనాన్ని
బలవంతంగా మాటల్లోకి నెట్టకుండా
అది తనంతట తాను కరిగే వరకు వేచి ఉండడం.

ఇవన్నీ
చిన్న చర్యల్లా కనిపించవచ్చు.

అయితే
మనిషి జీవితంలో
కొన్ని పెద్ద మార్పులు
ఇలాంటి చిన్న సమక్షాల నుంచే మొదలవుతాయి.

కుర్చీ మీద
ఎవరూ లేరు.

అయినా
దాన్ని చూస్తున్న నా మనసులో
మనిషికి అవసరమైన
ఒక చిన్న ఆదరణ గురించి ఆలోచన మొదలైంది.

బయట ఒక ఆకు రాలింది.

గాలి దాన్ని కొద్దిదూరం తీసుకెళ్లింది.

తర్వాత అది నేలమీద ఆగిపోయింది.

చెట్టు ఆ ఆకు కోసం
కొమ్మను వంచలేదు.

నేల దాన్ని ఎక్కడి నుంచి వచ్చిందని ప్రశ్నించలేదు.

కాలం తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగించింది.

ప్రకృతిలో రాకపోకలు
ఎప్పుడూ జరుగుతూనే ఉంటాయి.

ఆకులు వస్తాయి.

ఆకులు రాలిపోతాయి.

పువ్వులు వికసిస్తాయి.

వాడిపోతాయి.

నదిలో నీరు ప్రవహిస్తుంది.

అదే నీరు
మళ్లీ అదే రూపంలో తిరిగి రాదు.

ఋతువులు మారుతాయి.

చెట్ల రూపం మారుతుంది.

నేలమీద నీడ మారుతుంది.

మనిషి కూడా ఈ మార్పుల మధ్యనే
తన జీవితాన్ని గడుపుతున్నాడు.

అతను కలుసుకునే మనుషులు
అతని జీవితంలోకి వస్తారు.

కొంతకాలం
అతనితో కలిసి నడుస్తారు.

కొన్ని అనుభవాలను పంచుకుంటారు.

కొన్ని ఆలోచనలను
అతనిలో నాటుతారు.

తర్వాత తమ తమ దారుల్లోకి వెళ్తారు.

వారి ప్రయాణం
వారి జీవితంలో కొనసాగుతుంది.

వారితో గడిపిన కాలం
మన జీవితంలో కొనసాగుతుంది.

ఇక్కడే
ఒక విచిత్రమైన తేడా ఉంది.

మనిషి
వెళ్లిపోయినవారిని గుర్తుచేసుకున్నప్పుడు
వారి గైర్హాజరీని అనుభవిస్తాడు.

అదే సమయంలో
వారితో గడిపిన కాలం
తనలో ఇంకా జీవిస్తోందనిగుర్తించగలడు.

ఒకరి మాట
మన ఆలోచనగా మారవచ్చు.

ఒకరి అలవాటు
మన ప్రవర్తనలో కనిపించవచ్చు.

ఒకరి నేర్పిన పాఠం
మన నిర్ణయాలకు దిశ చూపవచ్చు.

ఒకరి చూపిన ప్రేమ
మనం మరొకరిని ప్రేమించే విధానంలో కొనసాగవచ్చు.

అప్పుడు
వారి ఉనికి
వారి శరీరపు సమక్షానికే
పరిమితం కాదని తెలుస్తుంది.

మనుషులు
ఒకరి జీవితంలో మరొకరు
ఎంతకాలం ఉంటారన్నదానితో పాటు
ఒకరి జీవితంలో మరొకరు
ఏమి మార్చారన్నది కూడా ముఖ్యమవుతుంది.

ఒక ఆకు చెట్టు నుంచి రాలిపోయినా
ఆ చెట్టు పెరుగుదలలో
దాని గతం భాగమై ఉంటుంది.

ఒక మనిషి
మన ముందునుంచి వెళ్లిపోయినా
మన ఎదుగుదలలో
అతనితో గడిపిన కాలం
ఏదో ఒక రూపంలో మిగిలి ఉంటుంది.

అయితే
ఆ జ్ఞాపకం మనలో మిగిలిందని
ఆ మనిషిని మనకు నచ్చిన రూపంలో
శాశ్వతంగా నిలిపివేయాలా?

అతని జీవితాన్ని
మన జ్ఞాపకానికి మాత్రమే పరిమితం చేయాలా?

అతని స్వతంత్ర ప్రయాణాన్ని
మన బాధలో బంధించాలా?

ఈ ప్రశ్నలు
కుర్చీని చూస్తున్నప్పుడు నా లోపల పుట్టాయి.

జ్ఞాపకానికి విలువ ఉంది.

అదే సమయంలో
జీవితానికి ముందుకు సాగే స్వభావం ఉంది.

ఈ రెండింటికీ మనలో స్థలం ఉండాలి.

గతం మనల్ని నిర్మించిన భాగం.

వర్తమానం మన చేతుల్లో ఉన్న సమయం.

భవిష్యత్తు ఇంకా తెరుచుకోవాల్సిన దారి.

ఒకదాన్ని గౌరవించడం కోసం
మరొకదాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయాల్సిన అవసరం లేదు.

ఒకప్పుడు
ఈ కుర్చీలో ఎవరో కూర్చునేవారు.

ఇప్పుడు
అది ఖాళీగా ఉంది.

ఈ రెండు వాక్యాల మధ్య ఎంత జీవితం దాగి ఉంది!

ఒకప్పుడు
ఇక్కడ మాటలు ఉండేవి.

ఇప్పుడు
మౌనం ఉంది.

ఒకప్పుడు
ఇక్కడ ఎదురుచూపులు ఉండేవి.

ఇప్పుడు
ఎదురుచూసిన సమయం
ఒక జ్ఞాపకంగా మిగిలింది.

ఒకప్పుడు
ఇక్కడ ఒక మనిషి
తన రోజును ప్రారంభించి ఉండవచ్చు.

ఇప్పుడు
ఆ రోజు గురించి మరొక మనిషి ఆలోచిస్తున్నాడు.

కాలం ఎంత నిశ్శబ్దంగా
మన పాత్రలను మార్చేస్తుంది!

నిన్నటి అనుభవం
ఈరోజు జ్ఞాపకమవుతుంది.

ఈరోజు జీవిస్తున్న క్షణం
రేపటి జ్ఞాపకంగా మారుతుంది.

ఇప్పుడు మనతో మాట్లాడుతున్న స్వరం
ఎప్పుడో ఒకరోజు
మనసులో మాత్రమే వినిపించవచ్చు.

ఇప్పుడు మన పక్కన కూర్చున్న మనిషి
ఒకరోజు
మన జ్ఞాపకాలలో కూర్చోవచ్చు.

ఈ ఆలోచన
జీవితాన్ని భయంతో చూడమని
నన్ను కోరడం లేదు.

దాని విలువను
మరింత శ్రద్ధగా గుర్తించమనిచెబుతోంది.

ఎదురుగా కూర్చున్న మనిషి
మాట్లాడుతున్నప్పుడు అతని మాట వినాలి.

అతను మౌనంగా ఉన్నప్పుడు
ఆ మౌనానికి కూడా కొంత సమయం ఇవ్వాలి.

మనకు చెప్పాలనుకున్న మాటను
అవకాశం ఉన్నప్పుడే చెప్పాలి.

మనసులో ఉన్న కృతజ్ఞతను
అవసరమైనప్పుడే వ్యక్తం చేయాలి.

మన సంబంధాలను
రేపటికి వాయిదా వేస్తూ
ఈరోజు సమయాన్ని
అనవసరంగా ఖాళీ చేయకూడదు.
జీవితంలో కొన్ని క్షణాలు
తిరిగి అదే రూపంలో రావు.

అయితే
ఆ క్షణాల్లో పంచుకున్న మానవత్వం
మన ప్రవర్తనలో కొత్త రూపంలో కొనసాగవచ్చు.

ఒకరికి ఇచ్చిన సమయం
మరొకరికి ఇచ్చే సమయంగా మారవచ్చు.

ఒకరి నుంచి పొందిన ఆదరణ
మరో మనిషికి మనం అందించే ఆదరణగా మారవచ్చు.

అప్పుడు
జ్ఞాపకం
గతానికి చెందిన ఒక చిత్రంగా మాత్రమే ఉండదు.

అది వర్తమానంలో మనం చేసే పనికి ఒక కారణమవుతుంది.

ఖాళీ కుర్చీ నాకు గుర్తుచేస్తున్నది
కేవలం ఎవరో లేరనే విషయాన్ని కాదు.

ఎవరైనా ఉన్నప్పుడు
వారి ఉనికికి
మన సమయాన్ని

ఎలా పంచుతున్నామనే ప్రశ్నను కూడా.

నేను ఆ కుర్చీలో కూర్చోలేదు.

దాని ఎదురుగా కొద్దిసేపు నిలబడ్డాను.

నా జీవితంలో
ఎన్ని కుర్చీలు ఖాళీ అయ్యాయో
గుర్తు చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించాను.

కొన్ని
ఒక సమావేశం ముగిసిన తర్వాత ఖాళీ అయ్యాయి.

కొన్ని
ఒక తరగతి పూర్తయిన తర్వాత ఖాళీ అయ్యాయి.

కొన్ని
ఎవరో తమ పని ముగించుకుని
లేచి వెళ్లిన తర్వాత ఖాళీ అయ్యాయి.

మరికొన్ని
వాటి మీద కూర్చున్నవారు
తిరిగి రాని కాలానికి చెందినవి.

ప్రతి ఖాళీకి
ఒకే అర్థం ఉండదు.

ఒక ఖాళీ
తాత్కాలిక విరామం కావచ్చు.

మరొక ఖాళీ
ఒకరి స్వేచ్ఛకు సంబంధించినది కావచ్చు.

ఇంకొకటి
ఒక సంబంధంలో వచ్చిన మార్పుకు గుర్తు కావచ్చు.

మరికొకటి
మనిషి జీవితంలో
తిరిగి నింపలేని నష్టాన్ని గుర్తుచేయవచ్చు.

అన్ని ఖాళీలనూ
ఒకే విధంగా అర్థం చేసుకోలేం.

కొన్ని ఖాళీలు
కొత్తవారికి చోటు కల్పిస్తాయి.

కొన్ని ఖాళీలు
మనల్ని మనం తెలుసుకునేలా చేస్తాయి.

కొన్ని ఖాళీలు
మన జీవితంలోని విలువైన సంబంధాలను
మరింత స్పష్టంగా గుర్తుచేస్తాయి.

మరికొన్ని
కాలం గడిచినా తమ లోతును కోల్పోవు.

అలాంటి ఖాళీల ముందు
మనిషి తొందరగా సమాధానాలు వెతకలేడు.

అవి ఎందుకు ఏర్పడ్డాయో
తెలుసుకోవాలనుకోవచ్చు.

వాటిని ఎలా నింపాలో ఆలోచించవచ్చు.

కొన్నిసార్లు
ఏదో ఒకటి చేసి
ఆ బాధను తగ్గించుకోవాలనుకోవచ్చు.

అయితే ప్రతి ఖాళీని
వెంటనే ఏదో ఒకదానితో నింపడం జీవితానికి అవసరమా?

ఒక చెట్టు నుంచి
ఒక కొమ్మ విరిగిపోయినప్పుడు
దాని స్థానంలో
మరో కొమ్మను కట్టి పెడితే
ఆ చెట్టు మళ్లీ అదే చెట్టవుతుందా?

ఒక ఇంటిలో
ఒక మనిషి స్థానం ఖాళీ అయినప్పుడు
మరొకరిని అదే స్థానంలో కూర్చోబెడితే
ఆ సంబంధం మళ్లీ అలాగే మారుతుందా?

మనుషుల మధ్య సంబంధాలు
వస్తువుల స్థానాల్లా మార్చి పెట్టగలిగేవి కావు.

ప్రతి మనిషి
తన స్వంత అనుభవాలతో,
తన స్వంత స్వరంతో,
తన స్వంత స్పర్శతో
ఒక సంబంధంలో భాగమవుతాడు.

అందుకే
ఒకరి స్థానాన్ని మరొకరు ఎప్పటికీ పూర్తిగా ఆక్రమించలేరు.

అయినా జీవితం ముందుకు సాగుతుంది.

కొత్త పరిచయాలు వస్తాయి.

కొత్త అనుబంధాలు ఏర్పడతాయి.

కొత్త అనుభవాలు
మన అంతరంగంలో
కొత్త స్థలాలను నిర్మిస్తాయి.

పాత జ్ఞాపకాలు
తమ స్థానంలోనే ఉంటాయి.

కొత్త జీవితం
వాటి పక్కన
తనకంటూ ఒక స్థలాన్ని ఏర్పరచుకుంటుంది.

బహుశా
ఖాళీని అర్థం చేసుకోవడం అంటే
దాన్ని వెంటనే నింపడం కాదు.

దాని స్వభావాన్ని గుర్తించడం.

అది మనలో ఏ జ్ఞాపకాన్ని మేల్కొలుపుతోందో గమనించడం.

అది మన జీవితానికి
ఏ ప్రశ్నను అందిస్తోందో వినడం.

ఆ తర్వాత
ఆ ఖాళీతో సహా జీవితాన్ని కొనసాగించడం!

 

కుర్చీని మరోసారి చూశాను.

దాని మీద
ఎవరో కూర్చున్న దృశ్యం
నా ఊహలో కదిలింది.

ఒక మనిషి
తన చేతిలోని పుస్తకాన్ని పక్కన పెట్టి ఉండవచ్చు.

మరో మనిషి
తన మాటను మధ్యలో ఆపి ఏదో ఆలోచిస్తూ ఉండవచ్చు.

ఇద్దరి మధ్య
ఒక చిన్న నవ్వు పుట్టి ఉండవచ్చు.

ఆ నవ్వు
గదిలో కొద్దిసేపు నిలిచి
తర్వాత వారి రోజుల్లో కలిసిపోయి ఉండవచ్చు.

ఆ దృశ్యాలు నా జ్ఞాపకాలు కావు.

నేను ఊహించుకున్న
సంభావ్యమైన జీవితాలు.

అయినా
ఆ ఊహలో
మనుషుల మధ్య ఉండే
ఒక సాధారణమైన అవసరం కనిపించింది.

ఎవరైనా మన మాట వినాలి.

ఎవరైనా మన ఉనికిని గుర్తించాలి.

ఎవరైనా మనం మాట్లాడుతున్నప్పుడు
తమ సమయాన్ని మనకు ఇవ్వాలి.

మన మాటలన్నీసమాధానాలను కోరవు.

కొన్ని మాటలువినబడితే చాలు.

కొన్ని బాధలు వెంటనే పరిష్కారం కోరవు.

కొన్నిసార్లు
ఒక మనిషి పక్కన
మరొక మనిషి కూర్చుని ఉండటం చాలు.

ఆ సమక్షంలో
మనిషి తన బాధను
మరో కోణంలో చూడగలుగుతాడు.

తన ఆలోచనలను
కొంతసేపు క్రమబద్ధం చేసుకోగలుగుతాడు.

తనలోని భయానికి పేరు పెట్టగలుగుతాడు.

తనకు కావలసిన సహాయం
ఏమిటో గుర్తించగలుగుతాడు.

ఒక కుర్చీ
ఇలాంటి సమక్షానికి
భౌతికమైన స్థలాన్ని ఇస్తుంది.

ఆ కుర్చీలో కూర్చునే మనిషి
తన ఉనికితో ఆ స్థలానికి అర్థాన్ని ఇస్తాడు.

ఈ రెండింటి కలయికలోనే
ఆ గది ఒక అనుభవంగా మారుతుంది.

వస్తువు
ఒక అవకాశాన్ని అందిస్తుంది.

మనిషి
ఆ అవకాశంలో జీవితాన్ని నింపుతాడు.

ఆ జీవితం ముగిసిన తర్వాత
వస్తువు మిగిలి ఉండవచ్చు.

ఆ అనుభవం జ్ఞాపకంగా మిగిలి ఉండవచ్చు.

ఆ జ్ఞాపకం
మనిషి ఆలోచనలో
మరో జీవితాన్ని ప్రారంభించవచ్చు.

అప్పుడు
ఖాళీ కుర్చీ
ఒక ముగింపుకు గుర్తుగా మాత్రమే కాకుండా
ఒక అనుభవం
మరొక రూపంలో కొనసాగడానికి
ఒక నిశ్శబ్ద గుర్తుగా కూడా కనిపిస్తుంది.

ఇంతసేపు
కుర్చీని చూస్తూ నా లోపలికి తిరిగివచ్చాను.

నా మనసులో కూడా
కొన్ని కుర్చీలు ఉన్నాయని అనిపించింది.

ఒక కుర్చీలో
నా బాల్యం కూర్చుని ఉంది.

మరో కుర్చీలో
నేను చదువుకున్న రోజులు.

ఇంకో కుర్చీలో
నా జీవితంలో ఎదురైన
మొదటి అవకాశాలు.

మరొకదానిలో
నన్ను నేను నిరూపించుకోవాలని తపించిన కాలం.

కొన్ని కుర్చీల మీద
నా విజయాలు కూర్చున్నాయి.

కొన్ని కుర్చీల మీద
నా తప్పులు నిశ్శబ్దంగా ఉన్నాయి.

మరికొన్ని
ఎప్పుడో జరిగిన సంభాషణలను
ఇంకా మోస్తున్నాయి.

ఒక కుర్చీ దగ్గర
నేను చెప్పలేకపోయిన మాట ఉంది.

మరో కుర్చీ దగ్గర
వినాల్సిన సమయంలో
సరిగా వినలేకపోయిన స్వరం ఉంది.

ఇంకొక కుర్చీ మీద
నా జీవితంలోకి వచ్చి
కొంతదూరం నడిచి వెళ్లిపోయిన
ఒక అనుభవం కూర్చుని ఉంది.

నేను
ఈ కుర్చీలన్నింటినీ నా లోపల మోస్తున్నానా?

లేక
వాటి మధ్య తిరుగుతూ
నన్ను నేను వెతుక్కుంటున్నానా?

నా అంతరంగం
ఒక గదిలా కనిపించింది.

ఆ గదిలో
కొన్ని కుర్చీలు నిండుగా ఉన్నాయి.

కొన్ని ఖాళీగా ఉన్నాయి.

కొన్ని మీద
పాత జ్ఞాపకాలు కూర్చున్నాయి.

కొన్ని మీద
ఇంకా జరగని భవిష్యత్తు ఎదురుచూస్తోంది.

అక్కడనా గతం ఉంది.

నా వర్తమానం ఉంది.

నేను ఊహించుకుంటున్న
రేపటి జీవితం కూడా ఉంది.

అయితే
ఆ గదిలోని అన్ని కుర్చీల మీద
ఒకేసారి కూర్చోవడం నాకు సాధ్యం కాదు.

ప్రతి క్షణంలో
నేను ఒకచోటే ఉండగలను.

ప్రతి నిర్ణయంలో
ఒక దారినే ఎంచుకోగలను.

ప్రతి సంభాషణలో
ఒక సమయంలో
ఒక మనిషి మాటనే వినగలను.

జీవితానికి ఈ పరిమితి ఉంది.

అదే సమయంలో
ఆ పరిమితుల మధ్య
ఎలా జీవించాలో ఎంచుకునే
ఒక అవకాశం కూడా ఉంది.

నా గతాన్ని గుర్తుచేసుకోవచ్చు.

వర్తమానాన్ని గమనించవచ్చు.

భవిష్యత్తు కోసం సిద్ధపడవచ్చు.

కానీ
ఈ క్షణాన్ని
నా చేతుల్లో ఉన్నంతవరకు జీవించాలి.

ఎదురుగా కూర్చున్న మనిషికి నా సమయాన్ని ఇవ్వాలి.

నాలో మిగిలిన జ్ఞాపకాలకు వాటి స్థానాన్ని ఇవ్వాలి.

ఖాళీగా ఉన్న స్థలాన్ని చూసి
భయపడకుండా
అది నాకు నేర్పే విషయాన్ని గుర్తించాలి.

అప్పుడు
నా అంతరంగంలోని కుర్చీలు
గతాన్ని మాత్రమే మోసే వస్తువులుగా మిగిలిపోవు.

అవి నేను ఎలా జీవించానో,
ఎలా మారానో,
ఇంకా ఎలా మారగలనో చూపించే గుర్తులవుతాయి.

నేనుకిటికీ వైపు చూశాను.

వెలుగు గదిలోకి వస్తోంది.

అది ఖాళీ కుర్చీ మీద కూడా పడుతోంది.

ఎవరో కూర్చున్నప్పుడుఆ కుర్చీ మీద పడిన వెలుగుకీ,
ఇప్పుడు ఖాళీగా ఉన్నప్పుడు
దాని మీద పడుతున్న వెలుగుకీ తేడా కనిపించడం లేదు.

వెలుగు తన పని చేసుకుంటూ వస్తోంది.

కుర్చీ తన స్థానంలో ఉంది.

గదిలో మనుషుల శబ్దాలు లేవు.

అయినా
గది పూర్తిగా నిర్జీవంగా అనిపించడం లేదు.

నా చూపు దానికి ఒక అనుభవాన్ని జోడించింది.

నా ఆలోచన
దానికి ఒక ప్రశ్నను అందించింది.

నా జ్ఞాపకాలు
దాని చుట్టూ ఒక జీవితాన్ని నిర్మించాయి.

వస్తువులు
మన అనుభవాలతో
ఎలా కొత్త అర్థాలను పొందుతాయో
ఇప్పుడు మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.

ఒక పాత పుస్తకం
కేవలం కాగితాల కట్టగా ఉండదు.

దాన్ని చదివిన కాలం
దానిలో మిగిలే ఉంటుంది.

ఒక పాత ఇల్లు
కేవలం ఇటుకల సమూహంగానే ఉండదు.

అందులో గడిపిన జీవితాలు
దాని గదులకు జ్ఞాపకాలను ఇస్తాయి.

ఒక పాత కుర్చీ
కేవలం చెక్కతో చేసిన వస్తువుగా ఉండదు.

దానిపై కూర్చున్న మనుషుల
సమయాన్ని, అలసటను, సంభాషణలను
మనకు గుర్తుచేయగలదు.

అయితే వస్తువు ఇచ్చే జ్ఞాపకం
మనిషి అనుభవానికి ప్రత్యామ్నాయం కాదు.

కుర్చీ మనిషి స్థానాన్ని పూర్తిగా తీసుకోలేదు.

గోడ మనిషి మాటను తిరిగి జీవించలేదు.

కిటికీ గతంలోని వెలుగును
అదే క్షణంగా మార్చలేదు.

అవి మనకు గుర్తుచేసే ఆధారాలు.

జ్ఞాపకం మనలో జరిగే అనుభవం.

ఈ తేడా నాకు ముఖ్యంగా అనిపించింది.
కొన్నిసార్లు మనం ఒక వస్తువును గట్టిగా పట్టుకుని
దాని ద్వారా ఒక మనిషిని తిరిగి పొందాలని కోరుకుంటాం.

ఒక పాత ఉత్తరాన్ని మళ్లీ మళ్లీ చదువుతాం.

ఒక పాత చిత్రాన్ని చాలాసేపు చూస్తాం.

ఒక పరిచయమైన వస్తువును అదే స్థానంలో ఉంచుతాం.

వాటిలో మనకు విలువైన అనుభవం ఉంది.

అదే సమయంలో
ఆ అనుభవాన్ని ఇచ్చిన మనిషి
తనదైన జీవితంతో
ఒక ప్రత్యేకమైన వ్యక్తి.

ఆ వ్యక్తిని
ఒక జ్ఞాపకంలో పూర్తిగా బంధించలేం.

అతనితో గడిపిన కాలాన్ని
ఒక వస్తువులో పూర్తిగా నిల్వ చేయలేం.

అయితే
ఆ కాలం మనకు నేర్పిన విలువలను
మన జీవితంలో కొనసాగించవచ్చు.

అదే జ్ఞాపకానికి మనం ఇవ్వగలిగే ఒక సజీవమైన అర్థం.

సాయంత్రం గది రంగు మారింది.

గోడ మీద ఉన్న వెలుగు
నెమ్మదిగా కిందికి జారింది.

కుర్చీ నీడ నేలమీద పొడవుగా పడింది.

కొద్దిసేపటి తర్వాత ఆ నీడ కూడా
చీకటిలో కలిసిపోయింది.

కుర్చీ అక్కడే ఉంది.

కాలం మరో రోజును తనలో కలుపుకుంది.

నేను ఆ గది నుంచి బయటకు నడిచాను.

నా అడుగుల శబ్దం
కొద్దిసేపు వినిపించింది.

తర్వాత అదీ నిశ్శబ్దంలో కలిసిపోయింది.

వెనక్కి తిరిగి చూశాను.

కుర్చీ అక్కడే ఉంది.

నన్ను పిలవలేదు.

నా వెంట రాలేదు.

నా అడుగులకు
తన అడుగులను జతచేయలేదు.

అయినా దాని దగ్గర గడిపిన సమయం
నాతో పాటు వచ్చింది.

ఒకప్పుడు
ఖాళీ కుర్చీని చూస్తే
ఎవరో లేరనే భావన ముందుగా వచ్చేది.

ఇప్పుడు
ఆ ఖాళీలోమరిన్ని ప్రశ్నలు కనిపిస్తున్నాయి.

మనుషులు వెళ్లిపోయిన తర్వాత
వారి జ్ఞాపకాలను ఎలా మోస్తున్నాం?

మనతో ఉన్నవారికి
ఎంత సమయం ఇస్తున్నాం?

మన సంబంధాల్లో
వినడానికి ఎంత స్థలం ఉంది?

మన లోపల
గతానికి ఎంత స్థలం కేటాయించాం?

కొత్త అనుభవాల కోసం ఎంత స్థలం మిగిల్చాం?

ఈ ప్రశ్నలకు
ఒకే సమాధానం ఉండకపోవచ్చు.

ప్రతి మనిషి తన జీవితంలో
తనదైన సమాధానాన్ని వెతుక్కోవాలి.

అయితే ఒక విషయం నాకు అర్థమైంది.

ఖాళీగా ఉన్న స్థలం
ఎప్పుడూ అర్థరహితమైన స్థలం కాదు.

అది ఒకప్పుడు అక్కడ జరిగిన జీవితాన్ని గుర్తుచేయవచ్చు.

ఇప్పుడు అక్కడ లేని మనిషిని
మనకు దగ్గర చేయవచ్చు.

మనలో ఇంకా పరిష్కారం కాని
ఒక ప్రశ్నను మేల్కొలపవచ్చు.

కొత్తగా జీవించడానికి
ఒక అవకాశాన్ని కూడా ఇవ్వవచ్చు.

ఖాళీ కుర్చీ
ఈ నాలుగు కాళ్ల మీద గోడకు ఆనుకుని ఉంది.

నా లోపల ఉన్న కుర్చీకి కాళ్లు లేవు.

గోడ లేదు.

దానికి ఒక స్థిరమైన ఆకారం కూడా లేదు.

అది ఒక జ్ఞాపకంగా మారవచ్చు.

ఒక బాధగా నిలవవచ్చు.

ఒక అనుబంధంగా జీవించవచ్చు.

లేదా
ఇంకా ఎవరితోనూ పంచుకోని
ఒక నిశ్శబ్దంగా మిగలవచ్చు.

అయినా
దాన్ని చూస్తున్న నా చూపు ఇప్పుడు కొంత మారింది.

 

ఎవరో ఒకరు వెళ్లిపోయిన తర్వాత
వారి కోసం ఖాళీ అయిన స్థలాన్ని
చూసి నిలబడటమే జీవితం కాదు.

వారు ఉన్నప్పుడు పంచుకున్న అనుభవాలను
మన ప్రవర్తనలో కొనసాగించడం కూడా జీవితం.

వారు మనకు నేర్పిన మానవత్వాన్ని
మరో మనిషికి అందించడం కూడా జీవితం.

వారి జ్ఞాపకాన్ని గౌరవిస్తూనే
మన ముందున్న మనిషిని
పూర్తిగా చూడగలగడం కూడా జీవితం.

నేను మళ్లీ ఆ కుర్చీని గుర్తుచేసుకున్నాను.

అది ఇప్పటికీ అక్కడే ఉందేమో.

దాని మీద మళ్లీ ఎవరో కూర్చుని ఉండవచ్చు.

లేక
అది మరో రోజు కూడా ఖాళీగానే ఉండవచ్చు.

దాని గురించి నాకు తెలియదు.

అయితే
నా లోపల ఉన్న కుర్చీని
ఇప్పుడు మరింత స్పష్టంగా గుర్తించగలుగుతున్నాను.

దాని మీద
ఎవరో ఒకరి జ్ఞాపకం కూర్చుని ఉంది.

ఆ జ్ఞాపకానికి
నా గతంతో సంబంధం ఉంది.

నా వర్తమానంతోనూ సంబంధం ఉంది.

నా భవిష్యత్తును
నేను ఎలా నిర్మించుకుంటాననే దానితోనూ
దానికి సంబంధం ఉంది.

దాన్ని ఖాళీ చేయాలని
నేను తొందరపడటం లేదు.

అదే సమయంలో
నా జీవితంలోని మిగిలిన స్థలమంతా
దానికే అప్పగించడం లేదు.

గతం నాలో ఒక భాగం.

వర్తమానం నేను జీవించాల్సిన స్థలం.

భవిష్యత్తునేను ఇంకా తెరవాల్సిన తలుపు.

 ఈ మూడింటి మధ్య ఒక కుర్చీ ఉంది.

దాని మీద ఒక జ్ఞాపకం కూర్చుని ఉంది.

దాని పక్కననా వర్తమానం నిలబడి ఉంది.

దానికి ఎదురుగా నా భవిష్యత్తు కోసం
కొంత స్థలం ఖాళీగా ఉంది.

ఆ స్థలాన్ని ఏ అనుభవం నింపుతుందో
నాకు తెలియదు.

ఏ మనిషి నా జీవితంలోకి వస్తాడో
నాకు తెలియదు.

ఏ కొత్త ఆలోచన
నా లోపల తలుపు తడుతుందో
నాకు తెలియదు.

అయితే ఆ స్థలం ఉందని నాకు తెలుసు.

ఆ స్థలాన్ని గుర్తించడం
నాలో ఒక కొత్త ప్రశాంతతను కలిగిస్తోంది.

గతాన్ని
గతంగా గౌరవించగలిగే ప్రశాంతత.

వర్తమానాన్ని
పూర్తిగా చూడగలిగే శ్రద్ధ.

భవిష్యత్తును
ముందుగానే నింపేయకుండా
దాని కోసం ఎదురుచూడగలిగే సహనం.

ఖాళీ కుర్చీ నాకు నేర్పిన పాఠం
బహుశా ఇదే.

మనిషి వెళ్లిపోయినా
అతనితో గడిపిన జీవితం
మనలో ఏదో ఒక రూపంలో మిగులుతుంది.

ఆ జ్ఞాపకాన్ని
మనసులో ఉంచుకోవచ్చు.

దానితో మాట్లాడుకోవచ్చు.

దాని నుంచి నేర్చుకోవచ్చు.

అయితే
మన లోపల మిగిలిన స్థలాన్ని
జీవితం కోసం తెరిచి ఉంచాలి.

ఎందుకంటే
జ్ఞాపకాలకు ఒక చోటు ఉన్నట్టే
కొత్త అనుభవాలకు కూడా
ఒక చోటు అవసరం.

మనిషి అంతరంగం
గతాన్ని దాచుకునే గది మాత్రమే కాదు.

రేపటి అనుభవాలు
ప్రవేశించగలిగే విశాలత కూడా.

నేను ఆ కుర్చీ దగ్గర నుంచి
నడిచి వెళ్లిపోయాను.

కుర్చీ అక్కడే ఉంది.

నా వెంట రాలేదు.

నా పక్కన నడవలేదు.

నా పేరును పిలవలేదు.

అయినా
నా లోపల ఒక కుర్చీ మిగిలింది.

దాని మీద ఒక జ్ఞాపకం కూర్చుని ఉంది.

దాని ఎదురుగా నా వర్తమానం కూర్చుని ఉంది.

మధ్యలో ఇంకా చెప్పాల్సిన మాటలు ఉన్నాయి.

వినాల్సిన స్వరాలు ఉన్నాయి.

పంచుకోవాల్సిన సమయం ఉంది.

కొత్తగా అర్థం చేసుకోవాల్సిన జీవితాలు ఉన్నాయి.

ఆ ఖాళీని చూస్తూ
నేనిప్పుడు ఒక మనిషి

గైర్హాజరీని మాత్రమే గుర్తుచేసుకోవడం లేదు.

నా లోపల
ఇంకా ఎంత జీవితం

చోటు కోసం ఎదురుచూస్తోందో ఆలోచిస్తున్నాను.

కొన్ని కుర్చీలు
మనుషులు వెళ్లిపోయాక ఖాళీ అవుతాయి;
కొన్ని జ్ఞాపకాలతో నిండిపోతాయి;
మరికొన్ని
మనలో ఇంకా మిగిలి ఉన్న జీవితానికి స్థలం కల్పిస్తాయి.

— దార్ల వెంకటేశ్వరరావు,25.10.2026