"Voice of a Dalit: The Poetry of Darla Venkateswara Rao, Published by Prestige Books International, New Delhi, this book is available at Flifkart. ఎం.ఏ., విద్యార్థులకు మీ టైమ్ టేబుల్ ప్రకారం క్లాసులు జరుగుతాయి. TL-426: Indian Literature క్లాసులు మధ్యాహ్నం 12.00 గంటల నుండి 1.00 వరకు జరుగుతాయి.

కందం


హాస్య శతకం

 శ్రీరమగు పని వదలియు

కామ్మల కబురు లాడి కాలా లన్నీ
జేకొను టెంతటి మౌఢ్యము
దీకొను టెంతటి జడతయు తెల్పుము దార్లా! (1)

క్షౌము జేసెడి వేళను

నౌన వదురును నగవున మ్మని కబురుల్

కోరిన పద్ధతి మరుచును

చేరువ విప్పెడు నరయగ! చిత్రము దార్లా! (2)

 

రోగిని జూచిన చాలును

బాగుగ వ్రాయును నరయగ యపడుటెస్టుల్

త్యాము జేయగ సొమ్మును

వేమె కోరును వడివడి! వింతర దార్లా! (3)

 

గీలు గీయును బరబర

రాలు తెలియవు రసమున చ్చను జేయున్

కోను కోయగ సిద్ధము

రీతిగ జెప్పును నిజముగ! రీతుల దార్లా! (4)

 

రోగిని జూచిన తోడన్

బాగుగ వ్రాయును నరయగ యమేపెట్టున్

త్యాము జేయగ సొమ్మును

వేమె కోరును వడివడి! వింతర దార్లా! (5)

 

రోము తగ్గిన తగ్గక

బాగ ఫీజును మరువక ద్రము జేయున్

త్యాము సున్నయె వానికి

వేమె లాగును వశమున! వేదన దార్లా! (6)

 

అంయు నాకే తెలియున

వింగ పల్కును వశముగ వీగుచునుండన్

చింను జెందని వాడెను

మంన మాడెడు మరువగ! న్నన దార్లా! (7)

 

 టును కోరెడి వేళను

సాటిగ నిలచును వశముగ సాష్టాంగముగన్

కోలు దాటెడు మాటల

తేగ జెప్పును నెనరున! ధీరత దార్లా! (8)

 

పొద్దున లేవగ ఫోనును

ముద్దుగ నిమురుచు నలతగ మురిపెము తోడన్

ద్దులు మీరిన పిచ్చిది

దిద్దగ నెవరికి వశమగు? ధీరత దార్లా! (9)

 

విందుల మెక్కును గంపెడు

పొందుగ వడ్డన రుచిగను పొట్టను నింపున్

ముందుగ మాంసము మెక్కుచు

పొందెడు త్రేన్పులు వడివడి! పొంకము దార్లా! (10)

 

ల్లాలూరకనున్నను

మెల్లగ మూలను భయమున మెప్పుగ దాగున్

పిల్లిని జూచిన యెలుకగ

ల్లన తప్పును వడివడి! మ్మిన దార్లా! (11)

 

నోరును విప్పిన తిట్లే

తీరుగ వచ్చును నరకము తియ్యని మాటల్

కోడు ఎన్నడు నరుడును

జేరియు తిట్టెడు జడునిట! జెప్పెద దార్లా (12)

 

నోరును విప్పిన తిట్లే

తీరుగ వచ్చును నరకము తియ్యని మాటల్

కోడు ఎన్నడు నరుడును

జేరియు తిట్టెడు జడునిట! జెప్పెద దార్లా! (13)

 

 

ప్పును కోరెడి వేళను

చెప్పగ వచ్చును నిజముగ చెప్పుడు మాటల్

ప్పును కప్పియు తిరుగును

ప్పక తీర్చని యధముడు! ప్పుర దార్లా (14)

 

టును కోరెడి వేళను

సాటిగ నిలచును వశముగ సాష్టాంగముగన్

కోలు దాటెడు మాటల

తేగ జెప్పును జగతిని! ధీరత దార్లా! (15)

 

లేనిది యేమో చెప్పుచు

పానిని వదురును వడివడి బాగుగ చూడన్

వానిని నమ్మిన వాడెను

దీనిని మరువక జనమున! దిమ్మరి దార్లా! (16)

 

రంగుల పూతను బూయుచు

బంరు మెరుపుల నరయగ భ్రమలను గొల్పున్

మంల కత్తికి దొరకని

సింగార ములను మురిపెము! చిత్రము దార్లా! (17)

 

ప్పును ఇచ్చిన వాడెను

ప్పును చేసితిన చునిట ల్లడ మందున్

చెప్పగ రానివి బాధలు

ప్పక పడునుగ తరచుగ! ప్పుర దార్లా! (18)

 

విందుల మెక్కును గంపెడు

పొందుగ వడ్డన రుచిగను పొట్టను నింపున్

ముందుగ మాంసము మెక్కుచు

పొందెడు త్రేన్పులు వసమున! పొంకము దార్లా! (19)

 

లేనివి ఉన్నటు పల్కుచు

పానిని వదురును బహుగను బాగుగ చూడన్

వానిని నమ్మిన వాడెను

దీనిని మరువక దగునట! దిమ్మరి దార్లా! (20)

 

పెట్టడు తిండిని లోభియు

పెట్టెను కావలి నెనరున ప్రేమను మరుచున్

ముట్టును డబ్బుల నెప్పుడు

గుట్టుగ దాచెడి యధముడు! కోరరు దార్లా! (21)

 

నులను చేయడు ఎన్నడు

తినియును తూగుచు నరయగ తిరుగును బడలిన్

మునిగియు నిద్దుర లోనను

నులను మూయును తరచుగ! ష్టము దార్లా! (22)

 

ల్లలు పల్కును నిరతము

మెల్లగ నిచ్చును మెలకువ మేలగు రీతిన్

ల్లని మాటలు జెప్పుచు

ల్లన దెలుపును నవముగ మ్మక దార్లా! (23)

 

హుళ వితండ ప్రలాపియు

జత వదురును సమముగ బ్దము గలుగన్

వితము ఢక్కా రవముగ

నిపర మెరుగడు నిరతము! నిర్మల దార్లా! (24)

 

మై గృహిణికి నప్పుడు

రథ సూతుడు తగవగ దారిని గాంచున్

కము సింహము జూడగ

మగు రీతిని వణకుచు! ర్తన దార్లా! (25)

 

లము మెక్కును నిరతము

వికృతపు చేష్టలు విమలము విందుల జేయున్

ముగ మీనము జూడగ

చక మెక్కును జరజర! తురత దార్లా! (26)

 

శ్రుమును నేర్వని వాడెను

విధ పోకడ సలుపుచు భలను జేరున్

మృమగు ఢక్కను జూడగ

కృకపు మాటలు కుదురుగ! కృత్యము దార్లా! (27)

 

మ పిశునత్వ మతియును

భస మెప్పుడు చపలత సాటెడు రీతిన్

ముగ గర్దభ రవముగ

నువడి దెల్పును నరయగ! నున్నత దార్లా! (28)

 

మును గోరని వాడెను

దము నిద్రను భరితము బాగుగ జేయున్

మున కుంభక రణుడుగ

నిత భంగిమ సహజము! శాశ్వత దార్లా! (29)

 

లుషిత లోభ ముగుణమున

లుగక దాచును నయముగ ష్టము నొందున్

విపిత సర్పము నిధినిట

వక కాచును బహుగను! ద్రము దార్లా! (30)

 

నోరును విప్పిన తిట్లే

తీరుగ వచ్చును నలవగ తియ్యని మాటల్

కోరడు ఎన్నడు నరుడును

జేరియు తిట్టెడు జగమున జెప్పెద దార్లా! (31)

 


కందపద్యములు
కందము వ్రాయగ నేర్పిన
కందర్పుని తల్లి! నిన్ను - కాంతును మదిలో
మందార గంధ రసమగు
చందము నీ కవన సుధలు - చాలును దార్లా!

కందిని శంకర గురునిన్
కందపు రీతులను నేర్పగనునా మదిలో
కందము పుట్టెను గాదా
కందువగా నడచు మింక - కవివై దార్లా!

గోవర్ధన మిత్రుండున్
గోవిందుడు తోడు నిలువ - గుణయుత కవనన్
గోవుల రీతిగ సాగెడు
గోవగు పద్యమును వ్రాయు - కొమరుగ దార్లా!

మిత్రుల ప్రేరణ తోడను
చిత్రముగా పద్య శిల్ప - చిత్రిత రీతిన్
పాత్రమె నీ కైతమ్మకు
స్తోత్రము జేయుము పృధివిని - శోభగ దార్లా!

నిత్యము పద్యము వ్రాయగ
సత్యముగా భావమొకటి సాధించవలెన్
కృత్యము నీకిది శుభమని
నిత్యము భావించు మయ్యనిజముగ దార్లా!

నడకలు గణాలు కాగా
నుడులన్ కైతల సుగంధ నునుపై సాగెన్
తడబడక సాగు కవనము
దడబిడ లేకుండ వ్రాయు ధన్యత దార్లా!

అక్షర రూపపు శిల్పము
దీక్షగ మలచినది కావ్య దీప్తిని గూర్చున్
పక్షము వహించి భారతి
రక్షగ నిలుచున్ కవీంద్ర రమ్మిక దార్లా!


చక్కని ఛందస్సు నడక
చక్కగ నేర్చినను కవన సమ్మతి దక్కున్
చక్కని భావన లబ్బిన
దక్కని కీర్తియును లేదు ధరణిని దార్లా!

సాటిని ప్రేమించని యెడ
నీటికి పోసినటులౌను నెమ్మది కైతల్
కోటిగ వెలుగులు చిమ్ముచు
మేటిగ సాగించు కవన మేలుర దార్లా!



మేదియైనమనిషిని
విధకర్మలు శతవిధ శాస్త్ర నియమముల్
విధ వంచనలన్నియు
యైతెలివినిబలిమిని చంపును దార్లా! (64)

నంబైతేఫ్లైటుకి
నంబవ్వవలెముందెరుగుపరుగునన్ 
ని
మముతప్పినతప్పదు
మికబోర్డింగుకొరకు ద్రముదార్లా! (63)

డిలోతిరుగుచుయాడగ
గుడిలో దేవతయెవచ్చెకూతురువోలే 
బు
డిబుడి అడుగుల సుధయే
డివడిగాయెదిగినిలిచెదువుగదార్లా!  (62)

కారా యజ్ఞము కథకుడు 
బేరా పండితసహృదయపెన్నిధిమాకున్
రా
రా కఠినవిమర్శయు
చేరాభాషావిమర్శ చేర్పులె తెలుగౌ! (61)
క్కడనైననుమొలుచును
క్కనివాతావరణముమకూరంగన్
మొ
క్కనుబోలును కవితయు 
క్కని వేదిక దొరికినరి సిరికోనా! (60)

నేను పెరిగెడి మొక్కలు
వేలువిడిచి నడుచు బాలవేడుకవోలెన్
నే
ను విడిచె నిజము డా
బానెగబ్రాకుచునిలడె సిరికోనా! (59)

స్తమునకుభూషణమగు
పుస్తకమనునానుడిపుడుపూర్తిగమారెన్
స్తమునకుచరవాణియె
స్తకమయ్యెన్ననిటికిరి సిరికోనా!  (58)


న్నయ్యకు నేడు జరిగె
న్నప్రాశనఘనముగనందరినడుమన్ 
న్ననిపొత్తముపట్టగ
చిన్నయ్యగునొకచదవరిసిరిగలదార్లా!  (57)

ప్పటికెయ్యదియగునో
చెప్పుట కష్టమగుజీవిచెంతకు చెలిమిన్
చె
ప్పకవరించుషుగరూ
ప్పదికభరించుదాన్నిరుముటదార్లా! (56)


న్నవివిన్నవిసరిగా
న్నవియనుకొనననేల న్నను చుట్టూ 
యె
న్నికనుంగొనగలిగితి
వెన్నిటినున్నావదిలితివెందుకు దార్లా! (55)


దూ
ము పెట్టిన వేదము
చేగరమ్మని పిలిచియు చేయించెనురా 
భా
ముదింపుకొనగనొక
హాముగాయాగకృతమునందుము దార్లా! (54)


క్కనివేషముకలిగీ
క్కని భాషను పలుకుము మతృతిగానూ
యె
క్కువ తక్కువ చేయకు
క్కరెవరినైనసభను రమౌ దార్లా! (53)


విడువకుమీసభలోపల
విడువడననుబంధములనువీనులకెపుడూ
డులేకురిసినపరుచుము
యెబాయనియెదముదమునయెపుడూదార్లా! (52)


బడనీయకు మాటను
విడువకునైతికవిలువలువిజయముకొరకున్
లకుధైర్యమునెపుడూ
లి కెరటములను చూసి లగను దార్లా! (51)


తె
లిసినదానినిపలుకుము
తెలిసినదంతయుపలుకకుతెలివేలేకన్
చుకొని కలుసుకొనవలె
తెలిసిన పెద్దలనువీడ్వకెన్నడు దార్లా! (50)


 రువుముతిట్టినతిట్టులు
రువుముకొట్టిననుగానిరతుముయన్నీ
రువకుకరుణాశీలిని
రువకుపెట్టినమెతుకులుమాత్రముదార్లా! (49)


వీరులు తెచ్చిన దేశము
చోరులకిరవైనయట్లుచొచ్చుకువచ్చెన్
నోరులుచాచినపేదకు
చోరులుపిసరంతనైననొసగరుదార్లా! (48)


లికెడిదిపద్యమైనను
లికించెడివారుజనులు లికెద వారే
లుకులు పలికిననవియే
విలువలు కలిగిన రచనలువినుమోదార్లా! (47)


సెల్లుయెతన శత్రువు
వాట్సపెతనకుశిక్ష ననదివదలన్
కులభించునుశాంతియు
కగుమిత్రులుపలువురుథ్యము దార్లా! (46)



కుకాంతతోడనెప్పుడుఁ
హిం పకపెట్టమనుముకావలనదియే
కంఠికంటకన్నీ
రొలికిన టి. వి. కంటినుండదొక్కతెదార్లా! (45)


 ప్పుడుసంతకమవసర
ప్పుడువిద్యార్థివచ్చురువకుయెపుడూ
ప్పునపెట్టుచుమరలా
నెప్పుడవసరంబరయుమునేర్పునదార్లా! (44)


ప్పుగ చెప్పితివి నిజము
ప్పని రుచులను తినియెడి సారపు హీనుల్
కొ
ప్పున పెట్టక పువ్వును
చెప్పనిచోటులనుపెట్టిచెప్పును దార్లా!   (43)


రాలు పాలించిగ, నా
రాణరావు చరితంబు వ్రాయగ పూనెన్
రా
ల సీమను జాగృతి 
చేయుచు శ్రీహరి కలంబు చేవగ దార్లా! (42) 


మ్మని బిరియానీ రుచి
మ్మనినా యితరములకు రాదనుచుందుర్ 
మ్మిచట చూపెదమనుచు 
మ్మని ధమ్ కన్న బన్ ది నుమిదిదార్లా !  (41)


డ్యూటీఫుల్లేమదరు
క్యూటీ బేబీయెచెల్లి కూరిమినింపన్
బ్యూ
టీఫుల్లగువైఫే 
బేటీయేపెంకిపిల్ల బెదరకు దార్లా! (40) 


' 'ద్యమునకొచ్చెనవ్యత! 
విద్యవచనకవి తలవలె విస్మయమొందున్' '
ద్యము నంటిన్ వారనె
' '
చోద్యముగా సాధనమున సొంతము దార్లా' ' !  (39) 


మునిజనమే రాక్షస బా
నుపొందుచునుండువేళ, ర్మము నిలుపన్
ముగ నీశుఁడువిరివిగ
లమ్మే సుమ్మియిలనుల్లును దార్లా!  (38) 


చిలికిన వెన్నయు మధురము
లికించువలపులరాణి య్యారంబున్ 
లిగించునుగోవిందుడు
లికిన పలుకెల్లతీపి పంచును దార్లా !  (37) 


' క్కని చిక్కని రంగుల
క్కరములలోన పద్యమందముకులికెన్' '
క్కని యువతుల పలుకులు
చిక్కని కొప్పులనటుయిటుచిక్కును దార్లా !  (36) 


తులే మారిన మారఁడు
సుతుఁడుదశరధుని వరంబు శుభచరితుండున్
హి
తుడా నడువుమటులనే
చితిపైనుంచిన సడలకు చిత్తము దార్లా! (35) 



కాముమాఱినకొలదిఁనిఁ
కామునకుఁదగిన రీతి ణ్యంబగుచున్ 
వా
లుజడవు, వయ్యారివి
చాలఁగ నరుమనముదోఁచుక్కగ దార్లా! (34) 


వాడినపువ్వులు వోలే 
పాడుబడిన భావినీళ్ళు, పాతపదములూ 
వా
రు వివేక శీలులు
వావలయునన్యభాష లసినదార్లా! (33)


మాదిగ రథము కదలగను
మాదిగ కవులు, రచయితలు మాదిగకళలన్
మా
దిగచరితనుతవ్వుచు
మాదిగలంతయు కలిసిన హిమనుదా ర్లా! (32)


వ్యతెలంగాణచరిత
దివ్యమనుచు మనకు చూపె దిమ్మతిరగగన్ 
వ్యముగ సంగిశెట్టి యె
వ్యుఁడతఁడు సత్యశోధమునేదార్లా! (31)


క్షణ కవచముచేయుచు
క్షయపాత్రగను మార్చెదిగో రబ్బర్
శి
క్షలువెయ్యకు వీళ్ళు వి
క్షణమైనయధికారుగుదురుదార్లా! (30)


ల్లివినువ్వే మమతల 
చెల్లివినువ్వే మనసుకు చెలిమివి నువ్వే 
ళ్ళకు వెలుగువు నువ్వే
చెల్లము నువ్విలనులేక! చెప్పుముదార్లా! (29)

గ్రణముపట్టునొకదినము
మనుగ్రహణమునుపట్టిధికారికియే
మొ
మాటములేకనిలుచు
గ్రణమునట్లేనటునిటుదలదుదార్లా! (28)



తెలిసినవారికిఁజెప్పుము
తెలియని వారికినిఁజెప్పు తెలివినిమీరన్
తె
లిసీతెలియనివాడికి
తెలివినిబోధించుమూర్ఖతెలివియెదార్లా! (27)


య్యదిపథ్యంబవదో
యెయ్యదితినుటకుకుటుంబమెంతగనిష్టం
య్యెదిసెలవుదినములకు
నెయ్యముగావండవలయునెప్పుడుదార్లా!(26)


ప్పుడుజీతమువచ్చిన
ప్పుడెకట్టుదురురుసుముదియెట్లన్నన్
గు
ప్పెటనుండటకుదరక
ప్పుడుచేయదెయిడెడ్డు త్యముదార్లా!(25)



వాకింగుచేయుచూ నే
టాకింగునపద్యమొకటిక్కునచెప్పన్
షాకింగగుచూ జనులే
ప్యాకింగునతెచ్చె దూది రుగునదార్లా!  (24)

మొత్తానికిబాలికలే
త్తాచూపించినిలిచె దువులలోనూ
గుత్తాధన్యశ్రీయిక
చిత్తాలనుగెల్వవలెనుచివరికిదార్లా!(23)

గ్రణముపట్టునొకదినము
మను గ్రహణమునుపట్టిధికారికియే
మొ
మాటములేకనిలుచు
గ్రణమునట్లేనటునిటుదలదుదార్లా! (22)


తెలిసినవారికిఁజెప్పుము
తెలియని వారికినిఁజెప్పు తెలివినిమీరన్
తె
లిసీతెలియనివాడికి
తెలివినిబోధించుమూర్ఖతెలివియెదార్లా! (21)

క్షుమతి విద్య నేర్పుము
క్షకులమది తెలుసుకొని బాలిక లెవరూ
క్షణలేదనియనుచూ
శిక్షలు వేయమనడగరు శిశువులు దార్లా!(20)

(చక్షుమతీ విద్య భారతీయ ప్రాచీన విద్య. అది అభ్యసిస్తే,
 మనగురించి మనయెదుటివాళ్ళ ఏమనుకుంటున్నారో ముందే గ్రహించవచ్చునట!)

చార్యులవారేమో
చార్యవిశేషణంబుటకెక్కించెన్
చార్య కలముపేరట
చారముగాబిరుదులనందకుదార్లా! (19)


స్త్రీధ్యక్షులుగా పా
ర్టీను పెట్టియధికారిణిలవుచునుండే
కా
ముగమనించమనే
స్త్రీకు మ్రొక్కిన పదవులు శీఘ్రము దార్లా! (18)


యోగామానవకోటికి
రోగాలకువిరుగుడిచ్చి రోజులుపెంచున్
జా
గేలికమానవవా
బాగాయోచించిపొందుభాగ్యముదార్లా (17)



వాడుచదివిననుమూర్ఖుడు
వాడుపలికనదియెవేదవాక్కనివాగున్ 
పా
డుపడెననుచరిత్రను
వానుకొనునదియెచరితవాడికిదార్లా! (16)


ల్లించుచువేదాలను
ల్లించుచుశబ్దములను ట్టులుకట్టున్
ల్లించుదురటుదృష్టిని
మెల్లంగాపండితులనిమెరయునుదార్లా! (15)


దాగాపద్యమునొక
రివర్ణిద్దామనుకొని లువిధములుగన్
రిపడుగణములుకూర్చితి
రిమరియడిగెడినవారిమాటకుదార్లా (14)

య్యద్ భయ్యా రోజూ
నెయ్యినికలిపినహలీమునెంతగతింటిన్
వె
య్యకుచాలనినొప్పవు
నెయ్యమునెప్పుడుమరువనినేస్తముదార్లా!  (13)



వ్రాల్లోధిక్కారము
చేల్లోపాదసేవచేయగలకవీ! 
రో
కలగడములేదా? 
పారవేయుచువిలువలుపంచుటదార్లా! (12)

డిగినసొమ్మునుకాదన
డిగిన తరుణమునయివ్వు కానీ మరలా
డిగిన నిన్నేమిత్రుడు
డిగేయగలడు వదులుము ర్మకు దార్లా! (11)


హోరునవర్షముకురిసిన
జోరుగపాటలువినుచును జోకులతోనూ
కా
రునినడుపుచునీ శని
వామువెళ్ళితిని శివుని ద్దకుదార్లా! (10)


 వ్వరడిగితేవేశా
రెవ్వరికితెలిపితిరెవ్వరెవ్వరిబొమ్మల్
వ్వరడిగెనీబొమ్మకు
నివ్వెరపోవనొకవోటు నిజమా దార్లా! (9)

 
కాముమాఱినకొలదిఁనిఁ
కామునకుఁదగిన రీతి ణ్యంబగుచున్ 
వా
లుజడవు, వయ్యారివి
చాలఁగ నరుమనముదోఁచుక్కగ దార్లా! (8)


రెక్కడ పుట్టెదరో
యెరెక్కడ తనువును వదిలెదరో యేదీ
యెరికి తెలియదు జీవియు
చిరికి సాగరమునపడు చినుకే దార్లా ! (7)

 
20 జూలై 2018
(సెంట్రల్ యూనివర్సిటీలో చదువుతూ నిన్న ఆత్మహత్య చేసుకొని చనిపోయిన కుమారి హర్షిత ఆత్మకు శాంతి కలగాలని కోరుకొంటూ....)

లే చుక్కలు చూచితి
బగ మండుచునుయెండ యమేపెట్టన్
డాలాడుచు భక్తులు
వారునువోలెకాశి యనముదార్లా! (6)



పోద్దుర 'దానా' పై
రాద్దురదానినుండు రాక్షస మూకల్
రా
చ్చునురాసీటును
పోచ్చునదేనుసీటు పోకుము దార్లా! (5)


రుచిగా కుదరిందనుచూ
చుడేవచ్చిన వదలను మ్మనియమృతమ్
రు
చులే చెప్ఫుచు మంజుకి
శుచిగాతింటిపులిహోర సుష్టుగ దార్లా! (4)



సీగీసీచెల్లదు
టీసీ వచ్చిననుపోవుటిచ్చటి రీతే
మూ
సీ మూయగకనులను
తీసేయగలరు తలుపులు తిప్పుచు దార్లా!  (3)


ట్టము భారత కార్మిక
చుట్టమగుటకెట్టివియునుఁ జూపఁగవలెనో
ట్టివికోర్టులకివ్వగ
ట్టుదలనుచూపుచుండె బాపూ దార్లా!   (2)

  
చేరితినయ్యా కాశీ
 కోరి కొలువగ గణపతిని కోరితి మొదటన్
హాతినందితినది కను
లాగ దర్శించి నిన్ను మ్మను దార్లా!   (1)


కామెంట్‌లు లేవు: